Ekwador - Âświat jeszcze zdrowy

Do Ekwadoru przyjechałam w drugiej połowie listopada, na poczštku tamtejszej wiosny. Zwróciłam uwagę na obfitoœć wody. Rosa osiadała wszędzie, na wszystkich roœlinach. Uœwiadomiłam sobie, że krople rosy sš swoistym symbolem wspaniale nawodnionej œrodkowej częœci tego kraju.

Woda jest jednš z podstawowych czšsteczek w œrodowisku lasu deszczowego (cloud forest), występujšcego w centralnym Ekwadorze. W centrum Quito widziałam wiele fontann oraz ludzi podlewajšcych drzewa i ogródki. W hotelach i w niektórych domach prywatnych piłam butelkowanš wodę firmy San Antonio, która najprawdopodobniej jest wodš Ÿródlanš. Tak przynajmniej wynikało z zapisów na etykiecie. Takš wodę - mineralnš lub Ÿródlanš - w której znajduje się wapń, magnez, sód i potas warto pić nie tylko w Ekwadorze - przypominam wcišż i wszystkim, także czytelnikom "Przyrody Polskiej". Wszechobecny "plastikowy styl życia" Ze smutkiem zauważyłam, że i do tego południowoamerykańskiego kraju dotarł zachodni sposób życia. Obok coca coli, pepsi i fanty oraz gaterate można było tam kupić miejsowš colę zwanš Inca Kola. "Plastikowy styl życia" przyszedł i do tego œwiata - do œwiata ludzi jeszcze zdrowych, szczupłych i poruszajšcych się doœć szybko. Mam nadzieję, że maszyny dystrybuujšce te napoje z dużš zawartoœciš cukru (w jednej szklance może znajdować się 6-8 łyżeczek cukru) nie dotarły jeszcze do miejscowych szkół. Producenci tych napojów skutecznie wdzierajš się do placówek oœwiatowych, oferujšc w zamian sponsorowanie programów komputerowych. Tak przynajmniej jest w Kanadzie, starałam się zwrócić na to uwagę zarówno kanadyjskiemu rzšdowi, jak i ministerstwu oœwiaty. Bardzo trudno jest jednak unieważnić podpisane umowy. Mimo to wspólnie z innymi specjalistami zachęcamy, aby pozbywać się tych niezdrowych napojów o minimalnej wartoœci odżywczej. Apelujemy, aby były zastępowane wodš mineralnš lub sokiem. W Ontario odczuliœmy na własnej skórze skutki agresywnego marketingu i teraz rodzice wspólnie z władzami samorzšdowymi starajš sie wycofać te napoje ze szkół. Wymaga to jednak czasu. Majšc takie doœwiadczenia z zadowoleniem odnotowałam, że w Ekwadorze większoœć ludzi pije wodę mineralnš lub Ÿródlanš. Wody i jedzenia jest w tym kraju pod dostatkiem. Nie widziałam głodnych proszšcych o jedzenie. Zauważyłam, że ludzie jedzš regionalne, naturalne potrawy. Dostatek jedzenia wynika również z szybkiej wegetacji roœlin. Widziałam wiele małych, dobrze prosperujšcych restauracyjek i barów. Zauważyłam jednak ze smutkiem, że zachodni styl życia już tu dotarł. W centralnym parku w Quito obok wielkiego Hotelu Marriot wyrosły wielkie budynki McDonalds'a i Kentucky Fried Chicken. Podobnie, jak wszędzie na œwiecie, tak i tutaj firmy te usiłujš "usidlić" dzieci. Koncerny robiš też wszystko, aby pozyskać klientów na cale życie. Ich restauracje wabiš małych klientów kolorowymi zabawkami i ogłoszeniami. Ruch majš we krwi Niemal na każdym kroku widziałam, że Ekwadorczycy ruch majš we krwi. Sš aktywni i to procentuje lepszym zdrowiem, podczas gdy np. Amerykanie, nawykli do siedzšcego stylu życia, zapadajš na chroniczne choroby. Tak byłam zauroczona aktywnoœciš mieszkańców Ekwadoru, że fotografowałam różne wykonywane przez nich czynnoœci. Utrwaliłam na zdjęciu m.in. dzieci grajšce w piłkę nożnš w parku pod palmami. W pobliżu nie widziałam dystrybutorów ze słodkimi napojami. Przy rzeczach małych piłkarzy leżały butelki z wodš. - Te dzieciaki nie zachorujš tak szybko na cukrzycę - pomyœlałam. Chodzi o cukrzycę wieku starczego, która zwišzana jest z nadmiarem cukru, utrzymujšcym się w organizmie dłuższy czas. Nadmiar cukru uniemożliwia dobrš pracę trzustki. Z podobnym problemem spotykamy się w Kanadzie, gdzie ostatnio kilkakrotnie wzrosła liczba dzieci z tego typu cukrzycš. Musimy zrobić wszystko, aby zapobiec takim sytuacjom. Musimy podjšć walkę o zdrowie naszych dzieci. Deszczowy las Kiedy leciałam samolotem z Limy (Peru) do Quito (Ekwador) na granicy pustyni Atacama przez dłuższy czas fotografowałam góry i doliny, na których nie widać było œladów wilgoci, aż nagle góry stały się zielone. Ta nagła zmiana zwišzana jest z pršdami morskimi i wiatrami. Z okien samolotu widziałam Cloud forests, czyli wilgotne gaje, o których zobaczeniu marzyłam od dawna. Wreszcie z pomocš miejscowego biura turystycznego w Quito mogłam wybrać się na wyprawę. Moim przewodnikiem był Ekwadorczyk Santiago. Jechaliœmy dżipem przez 12 godzin. Moje marzenie zaczęło sie spełniać... Jako botanik zawsze chciałam poznać "rain or cloud forest". Chciałam zobaczyć naturalnš wegetację w obszarze, gdzie wody jest pod dostatkiem, zobaczyć epifity rosnšce na drzewach. Słyszałam o nich na wykładach na Uniwersytecie Warszawskim. Pamiętam, jak profesorowie - Szuleta i Podbiełkowski opisywali strukturę i anatomię tych roœlin oraz ich przystosowanie do tego œrodowiska. W latach 80., kiedy zostałam sekretarzem Towarzystwa Fitochemicznego Ameryki Północnej (PSNA) zajęłam się badaniem substancji w roœlinach uprawnych przeznaczonych do produkcji leków i produkcji żywnoœci. Badałam zależnoœć zmian w strukturach chemicznych tych substancji od zmian w œrodowisku. Możliwe, że wiele tych roœlin używanych jest lokalnie i mogłoby przynieœć w przyszłoœci korzyœci dla Ekwadoru. Wcišż, mimo wielu badań, tak mało wiemy o wielu gatunkach roœlin. Niezwykłe wrażenie wywarło na mnie spotkanie "oko w oko" ze storczykiem w jego naturalnym œrodowisku. Ten storczyk, odkryty przeze mnie nagle wœród liœci, zrobił większe wrażenie niż wiele innych, kupionych w sklepie. Duże wrażenie wywarły na mnie także kropelki rosy zwisajšce jak diamenty z końców liœci. Wyobrażam sobie, że w przyszłoœci takie krople będš zbierane i butelkowane. Ale to w przyszłoœci. Teraz w lesie deszczowym spotkać można małe tamy - zapory, które powodujš powstawanie małych zbiorników wody. I tworzš kaskady spływajšcej czystej, pełnej minerałów wody, dobrej do picia. Okoliczne skały sš bogate w różne minerały. Obserwowałam maleńki strumyczek rdzawego koloru, woda w nim zawierała najprawdopodobniej dużo żelaza. Uœwiadomiłam sobie, że gdyby tak połšczyć te strumyczki, to "na skrzyżowaniu" powstałaby mieszanka minerałów, w której proporcja jonów niezbędnych do funkcjonowania enzymów w naszych komórkach byłaby wręcz idealna. Woda pozbawiona jonów, czyli "woda tak czysta, że nie ma w niej nic" ma duży potencjał sorbcyjny. To oznacza, że rozpuszcza wszystko, co tylko napotka, np. w naszych jelitach. Kolibry i butelka wody Wielkie wrażenie wywarł na mnie oœrodek zdudowany z unikalnych, dużych drewnianych bali. Tuż za oknem znajdowała się duża iloœć karmników. Doliczyłam się tam przedstawicieli aż 25 gatunków kolibrów. W Kanadzie, gdzie mieszkam od niemal 20 lat występuje jeden gatunek kolibra. Na stole zauważyłam butelkowanš wodę. Zapewne przeznaczona była dla turystów amerykańskich. Zażyczyłam sobie przegotowanej wody z lokalnego Ÿródełka. Była pyszna, gotowanie nie niszczy minerałów, tylko zabija bakterie. I jest, moim zdaniem, korzystniejsze niż ozonowanie, które z kolei może utlenić niektóre minerały, zmieniajšc ładunek jonów. To może być szkodliwe. Tak bywa np. przy zmianie chromu z 3- na 6-wartoœciowy. Po takiej zamianie chrom wywołuje procesy biochemiczne groŸne dla zdrowia. W USA i Kanadzie powszechnie pije się pozbawionš smaku wodę destylowanš. Uwzględniajšc, że w przyszłoœci coraz więcej będzie wody miękkiej, pozbawionej minerałów odzyskiwanej i butelkownej, wspólnie z profesor Alfredš Padzik - Graczyk z warszawskiego WAT-u opracowujemy taki zestaw składników, który będzie dodawany do wody pozbawionej jonów, aby w ten sposób uzdatnić jš do picia. Ponieważ jony sš niezbędne do właœciwego funkcjonowania enzymów w naszym organizmie, nie można dopuœcić do powstania niedoborów tych elementów. Niedobór prowadzi do chronicznych chorób. Tajemniczy œwiat roœlin W deszczowym lesie rozpoznałam wiele roœlin, niestety, nie wszystkie - o większoœci przedtem nie słyszałam. Widziałam je po raz pierwszy. Pobrałam "próbki" (specymenty), które sš poddawane analizie i opracowaniom. Po jakimœ czasie o nich i ich fitochemii będę wiedziała więcej. Kilkunastogodzinna wizyta w tym niezwykłym lesie pozwoliła mi zrozumieć jak niewiele jeszcze wiemy o roœlinach tej strefy geograficznej. Może uda nam się odkryć zupełnie nieznany zwišzek chemiczny? To możliwe, bo roœliny w różnych œrodowiskach dla obrony przed mikrobami produkujš różne zwišzki fenolowe. Dla nich to sš takie antybiotyki. Najwięcej jest ich na powierzchni roœlin, bo tam "lšduje" najwięcej bakterii, a te zwišzki zapobiegajš namnażaniu się mikrobów. Ich rola w zahamowaniu podziałów komórek może dotyczyć również komórek nowotworowych. Dodam, że grupa zwišzków, podobnie jak ludzi, działa mocniej aniżeli w pojedynkę. Metoda usuwania zwišzków rozpuszczalnych i nierozpuszczalnych z powierzchni została opracowana i opublikowana przez Zobel i Brown w Journal Natural Products, w 1988 roku. Polega ona na zanurzeniu w prawie wrzšcej wodzie różnych organów roœliny, z których chcemy usunšć mieszankę takich zdeponowanych substancji. Gdyby Ekwadorczycy poznali tę metodę i mieli korzyœci ze swoich roœlin. Jak w sklepie z zabawkami W dżungli fotografowałam prawie wszystko. Patrzyłam na paprocie wielkoœci kilkupiętrowego budynku. Z radoœciš odnotowałam, że nie było komarów w lesie, co w Kanadzie jest prawie niemożliwe. Z zachwytem patrzyłam jak motyle uwijały się wœród bajecznie kolorowych kwiatów i owoców. Jeden z moich przewodników wymachiwal maczetš, a drugi namawiał na huœtanie się wœród palm i przejechania w specjalnym "koszu" nad palmami na drugš stronę urwiska. Uczyniłam co kazali, bo nie miałam innego wyjœcia. Zamknęłam oczy i do przodu.... Po dniu w dżungli, mój przewodnik Santiago dostał fotouczulenia, bo otarł się o roœlinę, która wydzieliła zwišzki, o których pisałam wyżej. W takim przypadku dla uniknięcia skurczów mięœni dobrze jest wzišć minerały koloidalne, magnez i potas w formie organicznej, tzn. cytrynian magnezu, bo ta forma jest lepiej absorbowana. Do podbudowania immunosystemu radziłabym wzišć selen, także jako formę organicznš. Gdy zaczyniemy się bardzo pocić z wysiłku, dobrze jest dodać miedŸ i cynk. Na koniec moja osobista rada - nie pijcie państwo wody destylowanej! Artkuł był opublikowany w miesięczniku LOP "Przyroda Polska" w lutym 2005 roku

Alicja Zobel