GDZIE ZIMY MRONE A LATA GORĽCE

Gołdap - zimowa stolica Mazur, Gołdap - stolica Mazur garbatych, Gołdap - kraina łowców przygód, Gołdap - najczystsze powietrze w Polsce. Gołdap promuje się konsekwentnie i z planem. Strategia rozwoju regionu opiera się na trzech filarach: walory przyrodnicze i klimatyczne, historia, zabytki.

Ziemia gołdapska to kraina pełna tajemnic. Dużo lasów, mało ludzi, góry. I atrakcje, których gdzie indziej się nie doœwiadczy. Można jš zwiedzać pieszo, na rowerze, kajakiem lub samochodem. Wielu przycišga najczystsze powietrze w Polsce. Ten fakt został stwierdzony w latach szeœćdziesištych, kiedy to w gminie Gołdap wykonano pierwsze badania wody i powietrza. W 1982 roku minister zdrowia uwzględnił Gołdap na liœcie przyszłych miejscowoœci uzdrowiskowych. Oficjalnie Gołdap została uzdrowiskiem w paŸdzierniku 2000 roku. Gołdapskie uzdrowisko "Wital" bazuje głównie na leczeniu błotami borowinowymi, których ogromne złoża (szacuje się, że wystarczš na 200 lat eksploatacji) znajdujš się w okolicy pobliskiej wsi Niedrzwica. Dużš rolę w leczeniu odgrywa klimat. Niebagatelne znaczenie ma wysoka jakoœć tutejszych wód gruntowych, które na większych głębokoœciach majš cechy wód mineralnych. W najmłodszym w Polsce sanatorium leczy się schorzenia narzšdów ruchu, reumatologiczne i stany pourazowe oraz niektóre choroby układu oddechowego i nerwowego, a także choroby kobiece. Garbate Mazury Fenomenem tego miejsca jest, że zimš do Gołdapi przyjeżdża więcej turystów niż latem. Przycišga ich Piękna Góra, wysoka na 271 m npm., na której znajdujš się najdłuższe na Mazurach narciarskie trasy zjazdowe i jedyna w tym rejonie kolejka liniowo - krzesełkowa. Gołdapska Góra (zwana Pięknš) należy do Wzgórz Szeskich - najmniejszego, ale wyraŸnie różnišcego się mezoregionu Pojezierza Mazurskiego. Najwyższš górš jest Góra Szeska (309 m npm.), nieco niższš Tatarska Góra (30 m npm.). Na jej szczycie znajduje się głębokie, polodowcowe, najwyżej położone na Mazurach jeziorko, w większoœci zaroœnięte dywanem trawy, po którym można chodzić. Góra nazwę wzięła od Tatarów, dla których przez długie lata była bazš wypadowš do podbojów okolicznych miejscowoœci. Wokół Tatarskiej Góry znajduje się kilka miejsc z licznymi głazami narzutowymi. Jest jeszcze Zamkowa Góra, na której szczycie znajdujš się pozostałoœci grodziska jaćwieskiego z III w. Wał Wzgórz Szeskich cišgnie się od Gołdapi aż po Kowale Oleckie Ciekawostki i atrakcje W Gołdapi, gdzie zimy sš zimne, a lata goršce na turystów czeka wiele atrakcji. W mieœcie znajduje się pomnik Immanuela Kanta, jedyny w Polsce. Filozof, który z pobliskiego Królewca nigdzie nie wyjeżdżał, raz wybrał się do Gołdapi. Co roku organizowane jest Œwięto Kartacza. Kartacz to kula ziemniaczana nadziewana farszem mięsnym, reprezentacyjne danie pogranicza polsko-litewsko-pruskiego. W oœrodku sportowo-rekreacyjnym pod Pięknš Górš zlokalizowane jest Œwiatowe Centrum Smakoszy Kartaczy. W mieœcie przechowywany jest wzorzec kartacza. Jednym z częœciej odwiedzanych gospodarstw ekologicznych jest gospodarstwo rodziny Rudziewiczów. Hodowlane stawy rybne oraz największa w Polsce hodowla zagrodowa zwierzyny dzikiej, a także bezkrwawe safari wœród stada danieli, jeleni, dzików i saren - to prawdziwy turystyczny magnes. Można też pływać tu wojskowymi amfibiami po rozległych stawach, wędkować, jeŸdzić konno i rowerem. W pobliżu Grodziska (przy drodze Banie Mazurskie - Jakunówka) znajduje się góra o wysokoœci 191 m npm. o tej samej nazwie. Było tam dawne grodzisko staropruskie, niedaleko odkryto cmentarzysko z czasów wędrówek ludów. Uwagę przybyszów przycišgajš też bunkry po kwaterze głównej wojsk Luftwaffe, które zlokalizowane sš w lesie Kumiecie obok Gołdapi. Znajdujš się tu m.in. ruiny hamowni do silników rakiet V2 oraz kwatery głównej Hermanna Goeringa. Zielone skarby Do największych skarbów w tym regionie należy Puszcza Romincka zwana "Polskš Tajgš". Puszcza Romincka (Rominten Heide) przez stulecia była rewirem łowieckim władców Prus. W połowie XIX stulecia rozpoczęto w niej planowanš gospodarkę łowieckš. Œwiatowym symbolem sukcesów myœliwskich stał się jeleń romincki. Od 1890 roku do 1893 co roku polował w Puszczy cesarz niemiecki Wilhelm II. Ustanowił on Puszczę Rominckš cesarskim rewirem łowieckim. W 1891 roku w Romintach Cesarskich (17 km na północny wschód od Gołdapi, obecnie po stronie rosyjskiej) powstały wybudowane w stylu norweskim - cesarski pałac myœliwski Jagdschloss Rominten oraz kaplica Œw. Huberta (1893). Wilhelm II postawił w Puszczy Rominckiej wiele kamieni - pomników upamiętniajšcych jego myœliwskie dokonania. Park Krajobrazowy Puszczy Rominckiej powstał w 1998 roku i zajmuje powierzchnię 14 620 ha. Na jego terenie znajduje się 5 rezerwatów: "Mechacz Wielki" obejmuje kompleks torfowiskowy. Położony jest na północ od miejscowoœci Galwiecie. Œrodek bagna zajmuje wysokie torfowisko poroœnięte skarłowaciałš sosnš. Bagno Mechacz jest ostojš łosi oraz miejscem łowisk rysi. "Boczki" - leży w œrodkowej częœci Puszczy, 3 km na północ od wsi Budwiecie. Występujš tu lasy mieszane, lasy œwieże, łęgi, bory łochyniowe, gršdy jesionowe, bory œwierkowe i olsy (typ lasu zależy od podłoża i głębokoœci wód gruntowych). "Czerwona Struga" znajduje się w œrodkowej częœci Puszczy. Obejmuje 1,5-kilometrowy odcinek doliny strumienia o tej samej nazwie, poroœnięty lasem łęgowym. Występuje tu masowo pióropusznik strusi - paproć dochodzšca do 1,5 m wysokoœci. "Dziki Kšt" leży 7 km od Żytkiejm i obejmuje fragment naturalnego boru sosnowo-œwierkowego ze 140. i 160-letnim drzewostanem. "Struga Żytkiejmska" obejmuje dolinę rzeki o tej samej nazwie, z rozległymi szuwarami oraz otaczajšcymi je bagiennymi lasami zwanymi Zacisze. Znajduje się tu wiele żeremi bobrowych, żyjš tu m.in.: wydry, łosie, dziki, ptaki drapieżne i wodne. Las Kumiecie to kolejna atrakcja tej niezwykłej Ziemi. Usytuowany w zachodniej częœci Puszczy Rominckiej, przy zachodnim brzegu Jeziora Gołdap. Las położony najbliżej miasta, doskonały na spacery, sš tam trasy dla narciarzy biegowych, na których odbywa się co roku Bieg Jaćwingów. Las z przewagš sosny, co powoduje, że jesieniš właœnie tu można zbierać mnóstwo imponujšcej wielkoœci grzybów. Coraz większš popularnoœciš cieszš się œcieżki dydaktyczne Œcieżka edukacyjna "Czworolist", położona w zachodniej częœci Puszczy Rominckiej, w okolicach wsi Jurkiszki pozwala osobom przemierzajšcym szlak pogłębić wiedzę na temat funkcjonowania i roli ekosystemów leœnych. Poczštek kolejnej œcieżki edukacyjnej - "Rechot" znajduje się koło wsi Galwiecie, na parkingu przy szosie Gołdap - Wiżajny, okalajšcej Puszczę Rominckš. Sama œcieżka ma formę drewnianej kładki, biegnšcej skrajem lasu wzdłuż zachodniego brzegu jeziora Ostrówek. Wzdłuż kładki ustawiono 10 tablic poœwięconych różnym aspektom życia płazów. Kolejna œcieżka edukacyjna - "Tajemnica Puszczy i Lasu Kumiecie" - prowadzi przez Las Kumiecie. Celem œcieżki jest poznanie obiektów kwatery głównej Naczelnego Dowództwa Luftwaffe ulokowanej w tym miejscu w 1941 roku. Wielkim magnesem regionu sš spływy kajakowe Najbardziej popularne szlaki to SZLAK RZEKI GO�DAPY (38km). Jest na nim bardzo dużo przeszkód naturalnych, rzeka charakterem i typem przeszkód zbliżona do górskiej, istniejš tu także cztery sztuczne przeszkody wymagajšce przenoszenia sprzętu lšdem. Rzeka bardzo często płynie wœród wysokich garbów wzgórz polodowcowych, przedziera się głębokimi jarami, tworzšc liczne przełomy. Brak œladów działalnoœci człowieka czyni otoczenie rzeki surowym. Nie dotarły tu jeszcze chmary turystów, jest więc cicho i spokojnie. Drugi znany szlak to SZLAK RZEKI CZARNA HA�CZA (98 km). Trasa niezbyt trudna, z siedmioma czynnymi œluzami. Szlak prawie w całoœci biegnie przez obszar Puszczy Augustowskiej, co decyduje o jego malowniczym otoczeniu oraz wysokich walorach przyrodniczych. Oprócz tego przemierza jeden z ciekawszych parków narodowych - Wigierski Park Narodowy. SZLAK RZEKI SAPINY (46 km) to popularny szlak kajakowy północno - wschodniej częœci Pojezierza Mazurskiego. Bierze swój poczštek na południowym brzegu jeziora Kruklin w pobliżu wsi Kruklin. Miłoœnikom aktywnego wypoczynku wędrówek polecamy szlaki piesze i rowerowe SZLAK CZERWONY - prowadzi z Gołdapi do Jastrzębnej. Znany jako "suwalski gigant", długoœciš (ok. 178 km) konkurować może ze szlakami polskich gór i Pogórza. �šczy obszary graniczšce z trzema różnymi państwami. Pozwala przewędrować krainy o odmiennej fizjografii, bogactwie przyrodniczym i kulturze materialnej człowieka. Odcinek Gołdap - Pobłędzie wiedzie "szlakiem opuszczonych semaforów", po nieodległych ale jakże interesujšcych miejscach, noszšcych œlady przeszłoœci. Trafia zawsze na szlak, który już dawno zapomniał jak pachnie parowozowy dym, jak parzš rozœwietlone iskry. SZLAK ŻÓ�TY (72 km) prowadzi z Gołdapi do Węgorzewa. SZLAK ZIELONY stanowi fragment międzynarodowego szlaku E-11. Prowadzi znad wschodniego brzegu Jeziora Gołdopiwo w pobliżu Kruklanek do Stańczyk na skraju Puszczy Rominckiej. Wędrujšc szlakiem zielonym mamy możliwoœć napotkania najprzeróżniejszych form polodowcowego krajobrazu, szczególnie w paœmie Wzgórz Szeskich oraz na terenie Puszczy Rominckiej. Interesujšce widokowo miejsca napotkamy na szczycie Pięknej Góry oraz na koronie mostów w Stańczykach. Na osoby uprawiajšce narciarstwo biegowe czeka tutaj kilka tras - dwie trudne, œrednio trudna oraz łatwa. Piramida w Rapie Turystów przycišga również tajemnica, zwišzana z kaplicš rodzinnš rodziny Farenheidów, o wymiarach będšcych odtworzeniem w mniejszej skali piramidy Cheopsa. Piramida ma około 12 m wysokoœci, zbudowana jest z czerwonej cegły, otynkowana materiałem, który swš barwš przypomina piaskowiec. Została postawiona na specjalnie przygotowanej grobli, poœród zalanego wodš kanału. Piramida jest zlokalizowana 120 metrów od drogi Banie Mazurskie - Żabin. Według radiestetów budowla stoi w miejscu mocy, gdzie kumuluje się pozytywne promieniowanie energii ziemi. Grobowiec został wzniesiony około 1800 roku dla zmarłej na szkarlatynę trzyletniej córeczki Friedricha von Farenheida - Ninette. W kaplicy spoczywa szeœciu członków rodziny. Kiedy zajrzy się do wnętrza, widać zniszczone zmumifikowane ciała. Najpierw zostały zniszczone przez wojska Armii Radzieckiej, w potem przez łowców złotych zębów. Piramida mogłaby być atrakcjš na skalę europejskš, ale nie jest. Nie ma żadnej informacji, jedynie przy drodze, na drogowym znaku znaleŸliœmy lakonicznš informację, że o obiekt można pytać w Barze Młyn... Rodowa siedziba Farenheidów, którzy osiedli na Mazurach przed pół tysišcem lat znajduje się kilka kilometrów od grobowca, już za granicš z Obwodem Kaliningradzkim. Piękny pałac w Beynuhnen, w którym przechowywano wiele cennych dzieł sztuki został zdewastowany w czasie II Wojny Œwiatowej przez wojska Armii Czerwonej. Do dziœ kršżš legendy zwišzane z kolekcjš malarstwa, rzeŸby i archeologicznych wykopalisk pochodzšcych z Egiptu, znajdujšcych się niegdyœ w pałacu. Jest na Ziemi Gołdapskiej jeszcze jedno tajemnicze miejsce pochówku - grobowiec rodziny Steinertów w Zakałczu Wielkim położony w lesie przy drodze Banie Mazurskie - Żabin, na zapomnianym cmentarzu. Obiekt z czerwonej cegły, dobrze skryty w gęstwinie krzewów, swojš formš przypomina duży szeœcian. Kaplica została wzniesiona pod koniec XIX wieku. W podziemiach spoczywajš szczštki dwóch osób. Niedaleko grobowca znajduje się siedziba rodziny Steinertów, dworek pochodzšcy z pierwszej połowy XIX wieku, obecnie odremontowany i zamieszkały. Uwagę przybyszy zwraca także Kanał Brożajcki Został przekopany prawdopodobnie około 1720 roku dla uregulowania stosunków wodnych na tym terenie. �šczy tzw. Wielkš Pętlę Węgorapy. Obecnie jest zaroœnięty lasem i nie spełnia swojej funkcji. Kanał zagłębia się w przepiękne, położone na wzgórzach Lasy Skaliste. Dalej Kanał wpada do Węgorapy w Brożajciach przy elektrowni. Stšd już niedaleko do granicy z Rosjš. Miłoœników sportów ekstremalnych cišgnš wiadukty w Stańczykach, Botkunach i Kiepojciach Mosty nieczynnej linii kolejowej Gołdap - Żytkiejmy - Czistyje Prudy - Gusiew w Stańczykach sš jednš z najciekawszych atrakcji. Zaprojektowane przez włoskich architektów przed I wojnš œwiatowš. Styl zdobienia obiektów nawišzuje do form akweduktów włoskich lub hiszpańskich. Stšd chyba wzięła się nazwa Akwedukty Północy. Po południowym, nie skończonym moœcie pocišg nigdy nie przejechał, po drugim - przed II wojnš pocišgi jeŸdziły. Do mostów w Stańczykach jedzie się przez pięknš aleję wysadzanš jarzębami szwedzkimi. Wysokoœć obiektów sięga 36,5 m mierzšc od poziomu rzeki Błędzianki. Wiadukty majš około 180 metrów długoœci. Rozcišga się z nich przepiękny widok na Puszczę Rominckš. Corocznie zjeżdża tu mnóstwo turystów, częœć z nich po to, aby zasmakować skoku na linie... Niedaleko znajduje się bardzo czyste jezioro Tobellus, na którym w 1926 roku miał miejsce wybuch gazu błotnego. Para podobnych jak w Stańczykach lecz dużo niższych mostów kolejowych znajduje się między innymi w Botkunach nad rzekš Jarkš. Położone sš w trudno dostępnej częœci lasu. Kilkaset metrów na zachód od wiaduktu znajduje się para bliŸniaczych mostów kolejowych nad rzekš Bludziš, podobnych do obiektów w Stańczykach. Północne przęsła wykonane sš z cegły i betonu. Południowy most jest niedokończony (linia w założeniu miała być dwutorowa). Konstrukcje wybudowano około 1910 r. Wszystkie wiadukty sš elementem nieczynnej już linii kolejowej Botkuny - Żytkiejmy z poczštku XX wieku oraz głównego węzła kolejowego tej częœci Europy. Kolejna atrakcja to Głazowisko Bachanowo Jest to rezerwat, położony na południe od jeziora Hańczy w dolinie Czarnej Hańczy. To fragment łški o powierzchni 0,98 ha, pokryty głazami, których liczbę ocenia się na 10 tysięcy sztuk, o obwodzie od 0,5 do 8 metrów. Głazy położone sš na 4 tarasach: w korycie Czarnej Hańczy, na dnie doliny, na tarasie (10 m ponad lustro wody w rzece), na powierzchni sandrowej (25 m ponad lustrem wody). Przetransportowane przez lodowiec ze Skandynawii wraz z potężnš masš gliny zwałowej głazy narzutowe, zostały odsłonięte w wyniku rozmycia gliny przez wody roztopowe lodowca. Dla ochrony reliktowego krajobrazu polodowcowego, niewielki fragment łški został objęty w 1972 roku ochronš rezerwatowš. Koœcioły, cmentarze i dworki Warte odwiedzenia sš koœcioły (w Gołdapi, Baniach Mazurskich, Górnem, Grabowie, Żabinie, Żytkiejmach, Dubeninkach oraz w Rogalach), cmentarze (wojenny z czasów I wojny œwiatowej pod Dubeninkami, w Gołdapi, we Wronkach pod Gołdapiš z czasów II wojny oraz ewangelickie). Wart uwagi jest także zespół dworcowo-parkowy w Klewinach. Zachowana zabudowa dworsko-parkowa pochodzi z drugiej połowy XIX wieku. Do dworu prowadziła droga wysadzana dębami, jesionami, klonami. Pojedyncze egzemplarze starych drzew majš około 100 lat. Drzewostan reprezentowały gatunki pochodzenia rodzimego: lipy, klony, dęby, buki. W okresie powojennym doprowadzono park do ruiny. Usunięto wiele drzew z różnych powodów, np. budowy linii telekomunikacyjnych i elektrycznych. Obecnie przy zachowanej zabudowie gospodarczej wyrosły nowe drzewa, wykształcone przeważnie z samosiewu. Godne polecenia sš też dworki - w Galwieciach z połowy XIX w., z pozostałoœciami parku oraz zabytkowy park dworski Rakówek z topolš białš - pomnikiem przyrody. Kolejne to dwór z drugiej połowy XIX wieku w Kociołkach, zabytkowy zespół dworski w Rogajnach z drugiej połowy XIX wieku, zabytkowy dwór murowany z poczštków XIX wieku w Zawiszynie. Tekst był opublikowany w miesięczniku LOP "Przyrodzie Polskiej" w listopadzie 2004 roku

Walentyna Rakiel-Czarnecka