Galapagos - spełnione marzenie

Galapagos to kraina marzeń. „Żeglowanie wœród wysp Galapagos” było tak naprawdę przemieszczaniem się motorem i dużš łodziš. Ten rodzaj podróżowania pomniejszał romantykę obcowania z duchem Darwina, ale pozwolił mi przebywać wœród przyrody i rozwijać myœli o ewolucji.

Było nas w łodzi szesnaœcie osób. Dobre jedzenie i oszałamiajšce otoczenie, żadnych trosk, tylko radoœć w sercu. Gdybym była zwykłš turystkš, chłonęłabym tylko informacje przygotowane przez przewodnika, ale ja nawišzałam współpracę z tamtejszym Instytutem Carls Darwin. Udało mi się spotkać paniš dyrektor, która oprowadziła mnie po Instytucie i po Galapagos Parku Narodowym. Dostałam publikację opisujšcš działalnoœć Wydziału Botanicznego. Ujęte sš w niej sš cele i osišgnięcia botaników z Galapagos aż do 2003 roku. Pracami kieruje teraz dr Alan Tye. To z nim będę rozwišzywać problemy fitochemii. Zespół botaniczny, działajšcy prawie od 40 lat miał od kilku do 35 pracowników, w tym studentów piszšcych prace magisterskie i doktorskie oraz pracowników terenowych botanicznych. Pomagajš im wolontariusze i fundacja. Fundacja jak większoœć społecznych fundacji boryka się z trudnoœciami finansowymi, potrzebuje pieniędzy i pomocy na kontynuowanie dwóch głównych zadań: ochronę zagrożonych gatunków roœlinnych i zwierzęcych oraz usuwanie gatunków obcych, wprowadzonych niedawno. Niesamowity jest fakt, że liczba przywleczonych (bezwiednie albo w celach hodowlanych) gatunków roœlin sięga 600 i przewyższa już liczbę gatunków, które zastał tu Darwin. W inwentaryzację wszystkich gatunków rodzimych i obcych na większoœci wysp włożono wiele trudu. Przez 3 mln lat, czyli od wybuchu wulkanu na wulkanicznej skale pojawiło się stopniowo wiele gatunków i ewoluowało, aż iloœć ustaliła się na poziomie ok. 500. Wiele spoœród nich to gatunki endemiczne, czyli występujšce tylko tutaj. Przypomnę, że Polsce w gatunkiem endemicznym jest np. modrzew ojcowski. Ze zdumieniem oglšdałam drzewa mangrowe i olbrzymie opuncje, które rosnš na czystej skale magmowej, rozpadajšcej się na duże bloki. Te drzewiaste kaktusy, które normalnie sš płaskimi kršżkami w doniczkach i rosnš w Meksyku, tu wyglšdajš inaczej. Kilka pierwszych kršżków pozbawionych zostało kolców i zamieniło się w klocki (dropsy) z pokrywajšcš je korš w celu ochrony przed żółwiami. Podobno jest to jedyne wytłumaczenie. Gdybym to ja była kaktusem, wolałabym mieć dłuższe i mocniejsze kolce. Ale ewolucja jest ewolucjš… Szokujšce jest, że zwierzęta na Galapagos nie bojš się ludzi. Lwy morskie, jaszczurki płochliwe, iguany, żółwie, a nawet ptaki po prostu nas ignorowały. Traktowały turystów jak przechodzšce inne zwierzęta, niegroŸne dla nich. Uœwiadomiłam sobie, że to ludzkie zachowanie, a głównie to, że tutaj nikt na nikogo nie poluje, spowodowało, iż zwierzęta nas się nie bojš. To bardzo przyjemne uczucie, gdy widzimy, iż zwierzęta ufajš człowiekowi. A na Galapagos nie ma przed kim uciekać. I życie pozbawione jest stresu. Zwierzęta, podobnie jak człowiek mogš być zdrowsze, gdy żyjš w mniejszym stresie. Wszystko można przewidzieć i wszystko toczy się według ustalonego rytmu – dzień i noc na równiku trwajš po 12 godzin. Spać idzie się o godzinie 6 wieczorem i wstaje o 6 rano, co daje spokojny regularny tryb życia. Stacja Doœwiadczalna Karola Darwina ma dużo osišgnięć i jak zwykle bywa rozwišzanie jednego problemu powoduje pojawienie się kilku następnych. Plany więc na bieżšco muszš być dostosowywane do pojawiajšcych się nowych pytań. Za sukces uważam odkrywanie gatunków, które uznane zostały za wymarłe. Tak było na przykład z endemicznym gatunkiem lnu, który pomimo poszukiwań nie był spotykany od 25 lat i nagle, w mało dostępnej częœci wyspy, przy szczegółowej inwentaryzacji szczęœliwie udało się znaleŸć kilka roœlinek. To wspaniała roœlina towarzyszšca ewolucji człowieka od bardzo dawna. Podejrzewam, że razem z bogatymi w tłuszcze wodnymi organizmami pomogła człowiekowi budować większy mózg. Len zawiera 57 proc. kwasów tłuszczowych omega3 i jest to najwyższy wskaŸnik wœród produktów spożywanych przez człowieka. Dla przykładu oliwa z oliwek ma 1 proc. tych kwasów. Len ponadto zawiera 28 proc. białka 13 proc. błonnika, witaminy, minerały i antyrakowe lignany, które jako naturalne produkty w lnie sš od 30 lat tematem badań profesor Lillian Thompson z Wydzialu Żywienia Akademii Medycznej Uniwersytetu w Toronto. Kwasy omega3, i to obecne w 57 proc. sš tak ważne, bo sš to bardzo potrzebne kwasy tłuszczowe, których komórki ludzkie samodzielnie nie produkujš i możemy je otrzymać jedynie z pożywieniem. Przy okazji rada - jedzmy len, szczególnie panie zagrożone rakiem piersi (a szczególnie te, u których chorował ktoœ z bliskiej rodziny). W leczeniu tej choroby stosowany jest Tamoksyfen (zwišzek farmaceutyczny antyrakowy). Jest to zmodyfikowana pochodna jednego z 9 lignanów obecnych w lnie. Profesor Thompson przez ponad 10 lat podawała jednej grupie swoich pielęgniarek codziennie bułeczkę z lnem, a grupa kontrolna nie dostawała lnu. Po tym czasie statystyczne badania wykazały, że panie z grupy dostajšcej len miały o koło 30 proc. mniej przypadków raka piersi. Jest to wielkie osišgnięcie. Len przed spożyciem musi być zmielony, rozgryziony lub podkiełkowany, gdyż łupina nasienna jest tak mocna, że nasze soki żołšdkowe jej nie trawiš i organizm nie ma dostępu do omega3 kwasów tłuszczowych. Piszę o tym przy okazji znalezionego lnu na Galapagos, gdyż musimy powracać do naturalnego jedzenia. Len jedzono na statkach Fenicjan, którzy podróżowali po Morzu Œródziemnym, a następnie po opłynięciu Hiszpanii dotarli do Bałtyku i z plemionami zamieszkujšcymi ziemie polskie dokonywali wymiany lnianych tkanin na bursztyn. Działo się to 1500 lat przed naszš erš i len był ich pożywieniem, gdyż przez 12 lat nasiona lnu sš żywe bez lodówek, nie pleœniejš jak inne zboża. Ten endemiczny gatunek z Galapagos pozwoli może porównać pulę genów w nim z pulš zawartš w lnie polskim. Mam nadzieję, że nie zostanie zjedzony przez kozy, które zrobiły największe spustoszenie. Kozy, osły, szczury to gatunki, które muszš z Galapagos zostać usunięte i takie działania podjęto już w 2003 roku. Z inwazyjnych roœlin, czyli chwastów, najgroŸniejsze sš te ładnie kwitnšce, które jako krzewy lub drzewa sadzone sš przy domach i cmentarzach. Oleander – Bougenvilla mała, roœlina kwitnšca na czerwono, trafnie nazwana przekleństwem Indii jest aktualnie na tych wyspach tępiona. Najtrudniej chyba wyplenić dwa gatunki jeżyn, bo rosnš bardzo gęsto do wysokoœci 3 m i majš kolce Kiedy spróbowałam podsumować mój pobyt na Galapagos zrozumiałam, jak wielkie zmiany wprowadził współczeœnie człowiek. Trzy miliony lat spowodowały ewolucję 500 gatunków roœlin a człowiek w błyskawicznym tempie zachwiał tę budowanš tak długo równowagę. Człowiek zbyt często psuje œrodowisko, w którym żyje. Nowe substancje, które człowiek produkuje w fabrykach, i które nie powstajš w sposób naturalny, traktowane sš przez nasz system immunologiczny jako alergeny. Na Galapagos otrzymałam lekcję naturalizmu. Artykuł ten został opublikowany w miesięczniku LOP "Przyroda Polska" w lipcu 2005 roku

Alicja Zobel