Jeziora pamięci

Takich jezior na całym œwiecie jest 150. Sš jak księgi czasu - na podstawie warstw osadów, które układały się przez dziesištki stuleci na dnie akwenów uczeni potrafiš odczytać przeszłoœć - jeziora i okolic. Nie naruszone przez wieki teraz sš zagrożone - przez cywilizację i jej sprawcę - człowieka. W Prowincji Ontario w Kanadzie, w pobliżu Minden znajduje się Clear Lake Reserve, unikalny w œwiecie "naukowy poligon doœwiadczalny".

Jest to obszar 1500 ha, leżšcy w obrębie lasów państwowych Frost Center, zajmujšcych 37000 ha. Na obszarze rezerwatu roœnie starodrzew hamloka (Tshuga canadensis), który nie był dotknięty przez gospodarkę człowieka ani pożary. Liczšce 450 lat drzewa skupiajš uwagę uczonych, którzy już w latach 60. rozpoczęli wykonywanie nawierceń w celu badania zmian zachodzšcych pod wpływem klimatu. Badania te rozpoczynali œwiatowej sławy profesorowie - Orie Loucks i Dave Schindler. Obecnie te dane sprzed ponad 40 lat sš uznawane za klasyczne, jako punkty odniesienia dla prac badawczych dotyczšcych nowych obszarów, podlegajšcych szybkim zmianom. W tym samym czasie, co wymienieni dwaj profesorowie tym miejscem zainteresował się trzeci uczony - dr James Nighswander. Uwagę tego jednego z najlepszych chemików limnologów na œwiecie przykuły dwa unikalne meromictic lakes (Jeziora Meromektyczne) - Blackat (47,5 m głębokoœci i 700 m œrednicy) oraz Kitten Lake (nieco mniejsze od pierwszego, ale tak samo głębokie). Na terenie Prowincji Ontario znajdujš się trzy takie unikalne jeziora, w całej Kanadzie 12. Na czym polega ich unikalny charakter? Otóż woda poniżej 33 metrów "stoi w miejscu" od 10 tys. lat. Na tej głębokoœci znaleziono interesujšcš bakterię Clostrydium tu. Ale nie tylko bakterie sš tutaj interesujšce. Na dno tego jeziora co roku opada nowa warstwa zanieczyszczeń i odkłada się jak kolejna karta w księdze dziejów tego obszaru. Na podstawie ziarenek pyłu pobieranego z poszczególnych warstw można odczytać, jakie rosły w tym miejscu roœliny, jakie zachodziły zmiany klimatyczne i kulturowe. Ta niezwykła "kronika" ma olbrzymie znaczenie dla nauki. Badania w tym miejscu prowadzi współpracujšca z "Przyrodš Polskš" profesor Alicja Zobel z Trent University w Kanadzie (profesor Nighswander też jest z tego uniwersytetu). Profesor Zobel, wspólnie z europejskimi uniwersytetami (z polskimi też) rozpoznała wiele roœlin medycznych i grzybów. Doktor Loucks wskazał na obecnoœć 20 ha lasu brzozowego z wieloma drzewami noszšcymi œlady niedŸwiedzich pazurów. Niewiele jest miejsc na œwiecie z takimi kulturowymi znakami. Ciekawostkš jest fakt, że niektóre drzewa były "omijane" przez te zwierzęta. Ze względu na unikalne wartoœci rzšd Prowincji Ontario nadał temu obszarowi w 1994 roku status rezerwatu. Jednak zdaniem profesor Zobel ta ochrona jest niewystarczajšca, bo nie eliminuje używania pojazdów mechanicznych. Spaliny w znacznym stopniu wpłynš na nieodwracalne zniszczenie bogactw tego unikalnego na œwicie obszaru. Aby temu zapobiec - starania o ochronę obszaru rozpoczęli profesorowie Loucks i Schindler, a kontynuujš je - prof. prof. Zobel i Nigshwander. Oboje znani w œwiecie naukowcy zwrócili się z proœbš do Dyrektora Generalnego UNESCO o przyznanie Clear Lake Reserve statusu Miejsca Międzynarodowej Spuœcizny UNESCO (World Heritage Site). - Obszar Clear Lake powinien pozostać nieskalanym miejscem do badań naukowych, dostępnym dla specjalistów z całego œwiata oraz przyjaznych dla œrodowiska naturalnego turystów - mówi profesor Alicja Zobel. - Niedawno byłam w rezerwacie Palava w Czechach, gdzie kładzie się ogromny nacisk na ochronę tego obszaru oraz edukację. Uważam, że to miejsce może posłużyć za przykład, jak należy dbać o unikalne w skali œwiata miejsca wartoœciowe przyrodniczo. Jaki los czeka Meromektyczne kanadyjskie jeziora? Według uczonych proces podejmowania decyzji przez UNESCO potrwa ze trzy lata. BšdŸmy optymistami i wierzmy, że obszar ten - Frost Centre przez ten czas nie zostanie zniszczony. Na podstawie materiałów profesor Alicji Zobel opracowała Walentyna Rakiel-Czarnecka Tekst ukazał się w miesięczniku LOP "Przyroda Polska" w kwietniu 2005 roku

opr. wrc