|
Akcja: Czerniak - Stop. Sk贸ra pod kontrol拧 W Polsce zachorowalno聹膰 na z艂o聹liwy nowotw贸r sk贸ry wzros艂a dziesi臋ciokrotnie
z 0.3/100 000/rok w 1963 roku do 3.2 /100 000/rok w roku 2001 (聼r贸d艂o: prof. Witold Kato艅ski, Centrum Onkologii, Warszawa). Zachorowa膰 mo偶na w ka偶dym wieku, od wczesnego dzieci艅stwa do p贸聼nej staro聹ci, jednak zwraca uwag臋, 偶e w聹r贸d kobiet po 20 roku 偶ycia gwa艂townie wzrasta zachorowalno聹膰 na czerniaka (19-krotnie wi臋cej w grupie kobiet w 20-24 roku 偶ycia
w stosunku do kobiet 15-19 r偶).
Lekarze Kliniki Dermatologii CSK MSWiA w Warszawie i Fundacja "Przyjazne 聦rodowisko - Zdrowa Sk贸ra" organizuje od 2003 roku Akcj臋 "Czerniak - Stop. Sk贸ra pod kontrol拧". Jest to program promuj拧cy zachowania, kt贸re zmniejszaj拧 ryzyko zachorowania na z艂o聹liwe nowotwory sk贸ry i zwi臋kszaj拧 szans臋 pe艂nego wyleczenia os贸b, kt贸re zachorowa艂y na czerniaka. Celem akcji jest popularyzacja wiedzy na temat wp艂ywu 聹wiat艂a s艂onecznego, zasadach post臋powania, produktach s艂u偶拧cych ochronie, badaniach kontrolnych itd. Inicjatorzy akcji informuj拧, 偶e ka偶dy z nas powinien wykonywa膰 badania kontrolne znamion barwnikowych jeden raz w roku. Osoby z licznymi znamionami atypowymi - nawet co trzy miesi拧ce. Dla wi臋kszej precyzji badania lekarze pos艂uguj拧 si臋 dermatoskopem lub wideodermatoskopem.
W ramach akcji, kt贸rej patronuje premier rz拧du odby艂o si臋 wiele imprez, spotka艅, konferencji. W tym roku zaplanowano dni otwarte w gabinetach dermatologicznych, familijne edukacyjne imprezy, og贸lnopolski konkurs dla dzieci itp. Przez czas trwania akcji dost臋pna jest strona WWW. czerniak-stopa.pl
Co robi膰,
偶eby zmniejszy膰 ryzyko?
Zachowa膰 umiar
Przede wszystkim trzeba zachowa膰 umiar, korzysta膰 ze s艂o艅ca w spos贸b rozs拧dny i bezpieczny. Kobiety w ci拧偶y powinny stosowa膰 pe艂n拧 ochron臋 przed s艂o艅cem. Z uwagi na to, 偶e p艂贸d widzi 聹wiat艂o, trzeba chroni膰 dziecko przed promieniowaniem. Przed bezpo聹rednim dzia艂aniem s艂o艅ca chroni膰 te偶 musimy nasze dzieci, szczeg贸lnie te, kt贸re nie sko艅czy艂y pierwszego roku 偶ycia, a starsze chroni膰 preparatami z SPF. Nale偶y unika膰 nas艂onecznienia pomi臋dzy godz. 10 a 14, w s艂oneczne dni szuka膰 cienia, nosi膰 odpowiednie ubranie, nakrycie g艂owy i okulary z filtrami UV, na odkryt拧 sk贸r臋 stosowa膰 kremy z filtrami UV (SPF). Musimy te偶 ostro偶nie stosowa膰 leki, gdy偶 mog拧 powodowa膰 oparzenia lub przebarwienia. Takimi substancjami s拧: niekt贸re antybiotyki, 聹rodki przeciwb贸lowe i moczop臋dne, przeciwcukrzycowe, leki antydepresyjne, 聹rodki odka偶aj拧ce, preparaty antykoncepcyjne, substancje zapachowe - pi偶mo ambratowe, bergamot, olejek paczulowy, olejek sanda艂owy, a tak偶e wyci拧gi ro聹linne - dziurawiec, melisa, seler.
Warto pami臋ta膰, 偶e promieniowanie UV tak samo wp艂ywa na sk贸r臋 w bezruchu jak i w czasie zaj臋膰 fizycznych na powietrzu, ponadto w r贸偶nym stopniu przenika przez tkaniny ubra艅. UV przenika tak偶e szyby, odbija si臋 od 聹niegu lub piasku, a zatem dzia艂a na organizm nawet wtedy, kiedy siedzimy pod parasolem.
Czy warto si臋 opala膰?
- Warto, ale w rozs拧dny spos贸b, stosuj拧c je聹li trzeba 聹rodki ochronne - m贸wi Zenobia Lity艅ska z Instytutu Metereologii i Gospodarki Wodnej w Legionowie.
Promieniowanie UV - B w nadmiernych ilo聹ciach jest szkodliwe dla 偶ycia na Ziemi, zar贸wno na l拧dzie jak i na wodzie. Organizm ludzki jest bardzo wra偶liwy na nadmiern拧 ekspozycj臋 na UV. Mog拧 wyst拧pi膰 u niego objawy ostre (oparzenie s艂oneczne i 聹wietlne zapalenie spoj贸wek), a tak偶e przewlek艂e (przedwczesne starzenie si臋 sk贸ry, nowotwory sk贸ry, za膰ma, zaburzenia uk艂adu immunologicznego (zmniejszenie odporno聹ci na infekcje).
Promieniowanie UV - B wywo艂uje g艂贸wnie rumie艅 oraz r贸偶nego typu raki sk贸ry, natomiast promieniowanie UV - A ma wp艂yw na tkank臋 podsk贸rn拧 i mo偶e zmienia膰 struktur臋 w艂贸kien kolagenowych i elastycznych, powoduj拧c tym samym przy聹pieszenie starzenia si臋 sk贸ry. Nale偶y podkre聹li膰, 偶e sk贸ra ma naturaln拧 zdolno聹膰 dostosowywania si臋 do zwiekszonych dawek promieniowania UV polegaj拧c拧 na produkowaniu melaniny, chroni拧cej przed promieniowaniem UV (opalenizna). Niestety oczy nie maja takiej mo偶liwo聹ci chronienia si臋 przed szkodliwym promieniowaniem.
Jak si臋 uchroni膰 przed nadmiernym promieniowaniem UV?
Trzeba mie膰 聹wiadomo聹膰 o naturze i aktualnej intensywno聹ci promieniowania UV. Informacje i prognozy o UV s拧 przekazywane do publicznej wiadomo聹ci w wielu krajach, w Polsce na stronie internetowej IMGW http://www.imgw.pl w okresie letnim jest publikowana prognoza tzw. Indeksu UV, kt贸ry jest miar拧 intensywno聹ci promieniowania.
Nie wszyscy ludzie s拧 jednakowo wra偶liwi na wp艂ywy promieniowania UV. Zale偶y to od typu sk贸ry.
Znaj拧c sw贸j typ sk贸ry i indeks UV mo偶na oszacowa膰, jak d艂ugo mo偶na przebywa膰 bezpiecznie bez ochrony na s艂o艅cu, nie nara偶aj拧c si臋 na oparzenia. Nale偶y te偶 stosowa膰 聹rodki ochronne.
Najlepsz拧 ochron拧 dla sk贸ry jest ubranie. Odzie偶, przepuszczaj拧ca promieniowanie UV powinna by膰 wyra聼nie oznakowana. Te cz臋聹ci sk贸ry, kt贸re nie s拧 chronione przez ubrania powinny by膰 chronione przez kosmetyki zawieraj拧ce filtry s艂oneczne UV - B i UV - A.
Podczas pierwszej ekspozycji na s艂o艅ce zaleca si臋 u偶ycie preparatu ze wska聼nikiem ochrony (SPF - z ang. Sun Protection Factor) o numerze 30. Niemowl臋ta i dzieci nie powinny by膰 w og贸le poddawane bezpo聹redniemu dzia艂aniu s艂o艅ca.
Trzeba pami臋ta膰, 偶e dzia艂anie ochronne filtr贸w zale偶y nie tylko od ich jako聹ci, ale tak偶e od sposobu ich stosowania. Zwykle nak艂adamy krem zbyt rzadko. Aby spe艂nia艂 swoj拧 rol臋 musi by膰 nak艂adany grub拧 warstw拧 co 2 godziny. Musi by膰 na艂o偶ony przed udaniem si臋 na s艂o艅ce (20 minut wcze聹niej) i po ka偶dym pobycie nad wod拧. Poprawne stosowanie preparat贸w zapobiega powstaniu rumienia, a tym samym mo偶e zapobiec przedwczesnemu starzeniu si臋 sk贸ry i rozwojowi zmian nowotworowych.
Tekst by艂 opublikowany w miesi臋czniku LOP "Przyroda Polska" w czerwcu 2004 roku
Walentyna Rakiel-Czarnecka |