Las i zdrowie człowieka

Bez tlenu jest niemożliwe istnienie istot żywych i oczywiœcie człowieka, z wyjštkiem bardzo nielicznych drobnoustrojów. Tlen wchodzi w skład wszystkich zwišzków, z których sš zbudowane organizmy żywe. Powietrze w warunkach normalnych zawiera w ujęciu objętoœciowym 20,93 proc. tlenu. Bez udziału tlenu niemożliwe sš procesy spalania, w wyniku których powstaje CO2, którego zawartoœć w ujęciu objętoœciowym wynosi w naturalnym powietrzu 0,03 proc.

Tlen jest zużywany przez człowieka, tak jak i przez pozostałe istoty żywe w sposób cišgły. Nawet krótkotrwały jego brak jest wyrokiem œmierci. We wszystkich procesach spalania bierze udział tlen, a towarzyszy mu powstawanie licznych szkodliwych substancji, jak chociażby dwutlenek siarki. Skażone takimi substancjami powietrze jest szkodliwe nie tylko dla organizmów ludzkich, ale i wszystkich innych. Skażone powietrze różnymi zwišzkami chemicznymi, szkodliwymi dla zdrowia, jest w stałym zamkniętym obiegu, w którym roœliny pełniš szczególnš rolę, uwalniajšc do œrodowiska tlen w procesach wytwarzania za pomocš chlorofilu zawartego w ich liœciach. Ponieważ uwarunkowaniem procesów fotosyntezy jest intensywnoœć œwiatła, emisja tlenu z liœci roœlin praktycznie w nocy zanika. Stšd drzewa liœciaste sš wielkimi producentami tlenu w cišgu dnia. Substancje szkodliwe œrodowiskowo, jak pyły, sadze, trujšce opary i zwišzki chemiczne zatrzymujš się na koronach drzew. Dlatego powietrze leœne zawiera od 200 do 1000 razy mniej substancji szkodliwych dla zdrowia, niż powietrze w pobliżu aglomeracji przemysłowych. Podobnie jest w dużych miastach i wzdłuż dróg szybkiego ruchu i autostrad. Drzewa w stosunku do innych roœlin sš olbrzymami, takimi "dinozaurami roœlin"; w warunkach ich koncentracji, jakš jest las, oczywiœcie zdrowy, majš olbrzymie znaczenie dla ludzkiego zdrowia. Dlatego powinniœmy przebywać w lasach najczęœciej i najdłużej jak to jest możliwe, nie zapominajšc o ruchu. W wyniku procesów samooczyszczania w lasach powietrze jest bardzo czyste. Obumieranie lasów jest ostatecznym sygnałem, że zagrożenia zdrowotne dla człowieka sš bardzo poważne. W takich œrodowiskach zachorowalnoœć i umieralnoœć bardzo wzrasta. Polany œródleœne, oazy autentycznego odpoczynku Polany leœne sš znakomitymi miejscami odpoczynku od miejskiego, a w szczególnoœci od wielkomiejskiego hałasu. Las jest dŸwiękochłonny. W lesie w odległoœci 250 m od Ÿródła hałasu, poziom głoœnoœci hałasu zmniejsza się o 2/3. Zaœ œpiew ptaków, brzęczenie pszczół, trzmieli, os działa uspokajajšco na ludzi. Rosnšce nieraz wokół polan brzozy, sosny, jałowce emitujšce bakteriobójcze fitoncydy tworzš z polan, wraz z kilkumetrowej szerokoœci pasem strefę wolnš od bakterii. Tutaj autentycznie się odpoczywa. Stresy, które sš jednym z najpoważniejszych przyczyn zachorowalnoœci i umieralnoœci, tracš w takich warunkach swojš ostroœć. Taki odpoczynek regeneruje nie tylko odpornoœć fizycznš, ale istotnie przyczynia się do poprawy zdrowia psychicznego. Po weekendowym pobycie na tak opisanej polanie wraca się zrelaksowanym, a trudnoœci sš łatwiejsze do pokonania. oœliny leœne o szczególnych walorach zdrowotnych Już w czasach starożytnych ludzie mieli œwiadomoœć walorów i szkodliwoœci zdrowotnych wielu roœlin, w tym i leœnych. Ich siłę działania wišzano z tajemnymi mocami. Wiedza na ten temat z czasem rosła, wyjaœniajšc to, co przedtem nie znajdowało racjonalnego wytłumaczenia. Jednym z najdłużej występujšcych na Ziemi drzew, którego walory lecznicze odkryto już 2000 lat temu jest miłorzšb dwuklapowy. Rosnšce okazy miłorzębu w Chinach, Japonii, Korei czy Wietnamie majš ponad 7000 lat. Miłorzšb to drzewo z szóstego okresu ery paleozoicznej zwanego permem, jego trwanie to 280 do ok. 230 mln lat temu. Gatunek ten przetrwał dwieœcie kilkadziesišt milionów lat. Miłorzębu nie imajš się żadne szkodniki. Miłorzšb wywołał duże zainteresowanie, w szczególnoœci œrodowisk medycznych Francji, gdzie zaczęto produkować z niego leki stosowane w przypadku zaburzeń pamięci, bólów głowy, depresji, niedokrwienia mózgu, choroby B�rgera oraz innych schorzeniach. Na podstawie badań przeprowadzonych w USA okazało się, że substancje zawarte w liœciach miłorzębu hamujš proces starzenia się organizmów. Leki roœlinne były już znane w czasach starożytnych w Egipcie, Asyrii, Babilonie, Indiach, Chinach, Meksyku, Peru. Plemiona słowiańskie na poczštku swych dziejów znały roœliny "złe" i "dobre". Np wielkie okazy dębów były w pradziejach przedmiotem kultu. Z czasem rozwinęła się wiedza o właœciwoœciach zdrowotnych niektórych występujšcych na naszych terenach roœlin, co znalazło i znajduje wyraz w wielu opracowaniach z zakresu ziołolecznictwa oraz rozwijajšcej się produkcji leków ziołowych. Jeżeli chodzi o drzewa i krzewy rosnšce w Polsce i majšce właœciwoœci zdrowotne na uwagę zasługujš: - spoœród drzew i krzewów liœciastych: brzoza, lipa, jarzębina, wierzba, kasztanowiec, buk, dšb, osika, - spoœród drzew i krzewów szpilkowych: sosna, jodła, œwierk, jałowiec pospolity, - półpasożyt: jemioła. Owoce, liœcie, kwiaty, a nawet i kora, w zależnoœci od rodzaju tych roœlin sš przedmiotem zbieractwa i przetwórstwa na leki, po częœci w warunkach domowych oraz zakładach produkujšcych leki fitoterapeutyczne. Spoœród wymienionych drzew i krzewów szczególne znaczenie zdrowotne posiadajš: brzozy, lipy, sosny i jemioła. Tekst jest fragmentem referatu pt. "Rola lasów w ochronie zdrowia społecznego" wygłoszonego w Częstochowie, na VI ogólnopolskiej sesji popularnonaukowej "Œrodowisko a zdrowie - 2000" przez Tadeusza Bujaka z Komisji Ochrony Zdrowia Społecznego, Oddział PAN w Krakowie, Akademia Nauk w Nowym Jorku Tekst ukazał się w miesięczniku LOP "Przyroda Polska" w styczniu 2004 roku

Tadeusz Bujak