Zdrowie Âśrodowiskowe

Ostatnie badania przeprowadzone w zwišzku z tworzeniem Europejskiej Strategii Œrodowiska i Zdrowia dowodzš, że: W Europie na astmę choruje co siódme dziecko, a liczba przypadków alergii dramatycznie wzrosła w cišgu ostatnich 30 lat. Astma, alergie i inne choroby układu oddechowego gwałtownie się rozprzestrzeniajš i w całej Europie stanowiš jeden z głównych powodów hospitalizacji.

Na astmę chorujš przede wszystkim dzieci mieszkajšce w Europie Zachodniej; liczba przypadków zachorowań jest 10-krotnie wyższa niż w Europie Wschodniej. l W Wielkiej Brytanii roczne wydatki na leczenie astmy szacowane sš na ponad 3,9 mln euro. l Populacja europejska spędza 85-90 proc. czasu w pomieszczeniach; szacuje się, że powyżej 20 proc. Europejczyków cierpi na astmę wywołanš przez substancje wdychane w œrodowisku pomieszczeń. l Ocenia się, że długotrwałe oddziaływanie zanieczyszczonego powietrza w większych miastach europejskich powoduje około 60 tys. zgonów rocznie, a na całym œwiecie 3 mln osób umiera przedwczeœnie z powodu zanieczyszczonego powietrza. l W Europie aktualny wskaŸnik zachorowań na nowotwory w okresie dzieciństwa wynosi 138 przypadków na milion osób rocznie, wišże się to z takimi oddziaływaniami œrodowiskowymi, jak: promieniowanie ultrafioletowe i promieniowanie jonizujšce, palenie tytoniu, alkohol, chemiczne substancje przemysłowe i rolnicze. l W niektórych populacjach w Europie, powyżej 10 proc. upoœledzeń w rozwoju fizycznym lub psychicznym dzieci zwišzanych jest z narażeniem na działania ołowiu, rtęci i policyklicznych chlorowanych dwufenyli. W Polsce przez długie lata nie przywišzywano należytej wagi do stanu œrodowiska naturalnego, nie brano też pod uwagę zdrowotnych aspektów zagrożeń, jakie niosły zniszczenia przyrody i œrodowiska. W rezultacie doszło do degradacji œrodowiska naturalnego, głównie w regionie południowo-zachodnim. Zmiany w podejœciu do sprawy œrodowiska i zdrowia nastšpiły dopiero na przełomie lat 80. i 90. wskutek przemian politycznych. W Europie proces szerokich działań na rzecz œrodowiska i zdrowia został zainicjowany pod koniec lat 80. przez Œwiatowš Organizację Zdrowia (WHO). W tym czasie pojawiło się pojęcie zdrowia œrodowiskowego. Jego definicja, przyjęta przez WHO brzmi: Aspekty zdrowia człowieka, w tym jakoœć życia, warunkowane sš przez czynniki biologiczne, chemiczne, fizyczne, psychiczne i społeczne œrodowiska. Dyscyplinš naukowš zajmujšcš się problematykš zdrowia œrodowiskowego jest medycyna œrodowiskowa. Zajmuje się ona zapobieganiem, rozpoznawaniem i leczeniem zaburzeń zdrowotnych spowodowanych skażeniem œrodowiska. U nas ta nowa gałšŸ medycyny zorganizowała się stosunkowo niedawno, wczeœniej zdrowie œrodowiskowe nie było uwzględniane w kształtowaniu i planowaniu polityki zdrowotnej oraz ekologicznej. Reforma gospodarcza, obniżenie produkcji, zmiana polityki ekologicznej i politycznej państwa wpłynęło na zmniejszenie poziomu skażenia œrodowiska, w tym też na terenach zagrożonych. Obecnie zajmujš one 10-15 proc. powierzchni Polski i znajdujš się głównie na gęsto zaludnionych terenach miejsko - przemysłowych. Zanieczyszczenie œrodowiska przyczynia się do zaburzeń zdrowotnych, do zachorowań na nowotwory, choroby układów - oddechowego, kršżenia, nerwowego, choroby nerek, osteoporozę. Mogš też powodować alergie. Spoœród wszystkich czynników wpływajšcych na stan zdrowia człowieka wpływ œrodowiska naturalnego ocenia się na 20- 30 proc. Zmiany zdrowotne powoduje zanieczyszczenie powietrza, w tym głównie dwutlenkiem siarki i pyłem atmosferycznym. Te zanieczyszczenia sš przyczynš zgonów spowodowanych chorobami układu kršżenia i układu oddechowego. Na stan zdrowia duży wpływ majš też wielopierœcieniowe węglowodory aromatyczne, azbest, polichlorodwufenyle, chrom, arsen - odpowiedzialne za wzrost ryzyka zachorowań na nowotwory. Zdrowie odbiera nam też skażona woda, która zawiera chloropochodne węglowodory alifatyczne, ołów, mangan, fluor. Problemem sš składowiska odpadów, których lokalizacja, sposób gromadzenia i utylizacji nie zawsze zapobiegajš przedostawaniu się toksycznych substancji do powietrza, wody, gleby. Zagraża nam też żywnoœć zanieczyszczona pestycydami i ciężkimi metalami. Na zagrożenia ze strony zanieczyszczonego œrodowiska najbardziej narażone sš dzieci. W krajach rozwiniętych dominujšcymi chorobami stały się choroby przewlekłe: astma, upoœledzenie funkcji układu nerwowego, zaburzenia układu hormonalnego i płciowego, choroby nowotworowe. Unia Europejska, Europejska Fundacja Nauki i Œwiatowej Organizacji Zdrowia w 1999 roku okreœliły 11 priorytetowych obszarów badawczych zdrowia œrodowiskowego dla krajów europejskich, wœród których znalazły się problemy takie jak: zmiany klimatyczne, ubytek ozonu stratosferycznego, zanieczyszczenie pyłowe powietrza, jakoœć powietrza pomieszczeń zamkniętych, jakoœć wód i woda pitna, substancje zaburzajšce czynnoœci hormonalne, ocena skutków zdrowotnych narażenia na czynniki immunotoksyczne, ocena ryzyka chemicznego i zwišzane z tym problemy toksykologiczne. Zgodnie z politykš zdrowia publicznego Unii Europejskiej zapobieganie chorobom œrodowiskowym powinno uwzględniać zarówno działania zmierzajšce do zmniejszania zanieczyszczeń, jak i działania z zakresu zdrowia publicznego majšce na celu zmniejszenie narażenia ludnoœci na szkodliwe czynniki œrodowiskowe i ograniczenie ich skutków zdrowotnych. (czar) (Ÿródło: Biuletyn Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Œrodowiskowego) Komunikat Komisji Europejskiej dla Rady Europy, Parlamentu Europejskiego oraz Europejskiego Komitetu Społeczno - Ekonomicznego: "Wiele problemów œrodowiska i zdrowia już wyjaœniono, ale wcišż szereg spraw wymaga rozwišzania, szczególnie w odniesieniu do skutków zdrowotnych chronicznych narażeń na czynniki œrodowiskowe, o których donoszš Europejska Agencja Œrodowiska (EEA), Œwiatowa Organizacja Zdrowia (WHO) i wiele innych organizacji międzynarodowych. Organizacje te wskazujš, że zależnoœci pomiędzy œrodowiskiem a zdrowiem sš o wiele bardziej złożone niż się powszechnie uważa. W szczególnoœci zbyt mało uwagi poœwięca się interakcjom różnych czynników w organizmie człowieka oraz w œrodowisku. Nawet niskie poziomy długofalowego narażenia na złożonš mieszaninę zanieczyszczeń zawartych w powietrzu, wodzie, produktach konsumpcyjnych i budynkach mogš wywierać znaczšcy wpływ na stan zdrowia mieszkańców Tekst został opublikowany w styczniu 2004 r w miesięczniku LOP "Przyroda Polska"

Walentyna Rakiel-Czarnecka