Magnez - krĂłl wÂśrĂłd biopierwiastkĂłw

Prof. dr hab. Alfreda Padzik-Graczyk jest kierownikiem Pracowni Biochemii i Spektroskopii Instytutu Optoelektroniki w Wojskowej Akademii Technicznej. Dzisiejsza rozmowa jest drugš z cyklu. W następnych będziemy rozmawiać o kolejnych biopierwiastkach oraz o roli antyoksydantów w profilaktyce różnych chorób.

- Dlaczego magnez uważany jest za jeden z najważniejszych biopierwiastków? - Ze względu na fakt, że aktywuje ponad 300 ważnych enzymów oraz posiada własnoœci strukturotwórcze, tzn. bierze udział np. w konstrukcji błon komórkowych i innych elementów tkanek. Organizm dorosłego człowieka zawiera œrednio od 24-35 g magnezu o stanowi około 0,05 proc. wagi naszego ciała. Z tego koœci zawierajš ponad 60 proc., w mięœniach szkieletowych jest około 29 proc., tkanki miękkiej o największym nasileniu procesów metabolicznych a więc tkanki mózgu, serca i wštroby zawierajš ok. 10 proc., a płyny międzykomórkowe około 1 proc. Zawartoœć magnezu w krwinkach czerwonych (erytrocytach) jest 3 razy większa w niż w osoczu. - Magnez należy do pierwiastków słabo przyswajalnych, z pokarmów wchłania się zaledwie od 15-40 proc., w zależnoœci od jego rodzaju. Co ogranicza wchłanianie magnezu lub powoduje jego eliminację z organizmu? - Przyswajalnoœć magnezu z pożywienia ograniczajš: kwas fitynowy, szczawiowy (jarzyny i otręby zbóż), fosforowy (ryby), wolne nasycone kwasy tłuszczowe (tłuste mięsa i tłusty nabiał), wszystkie te zwišzki tworzš z magnezem trwałe połšczenia chemiczne, które uniemożliwiajš połšczenie jonu magnezowego z aminokwasami i jego transfer do krwiobiegu. Do czynników, które przyczyniajš się do eliminacji magnezu z organizmu należš różne leki, w tym antybiotyki, cytostatyki, leki uspokajajšce i psychotropowe, leki nasenne, doustne œrodki antykoncepcyjne oraz mocna kawa i herbata. Główne jednak przyczyny niedoboru magnezu w społeczeństwach zindustrializowanych tkwiš w zachwianiu łańcucha troficznego, a więc relacji w zawartoœci Mg między glebš, wodš, roœlinami, zwierzętami i ludŸmi. Nadmierne stosowanie nawozów sztucznych oraz kwaœne deszcze powodujš zaburzenia w proporcji między pierwiastkami występujšcymi w glebie, co zmniejsza ich iloœć w roœlinach, a tym samym w organizmach zwierzšt. Do innych czynników należy picie miękkiej wody pozbawionej soli wapnia i magnezu, następnie dieta bogato tłuszczowa, bogato cukrowa i bogato wapniowa, długotrwałe gotowanie oraz konserwowanie produktów spożywczych. Obniżenie poziomu magnezu może być efektem szybkich kuracji odchudzajšcych oraz długotrwałego zażywania leków. Przyczynš niedoboru magnezu sš także przedłużajšce się sytuacje stresowe, przepracowanie, zła atmosfera w domu lub w pracy, nadmierne przegrzanie (pobyt w goršcym klimacie) oraz wszystkie używki - alkohol, œrodki odurzajšce, anaboliki. - Dlaczego magnez jest tak ważny dla organizmu? - Udowodniono, że magnez działa pozytywnie na harmonijny rozwój zarówno organizmów roœlinnych, jak i zwierzęcych, w tym na organizm ludzki. Wykazuje działanie antystresowe, rozkurczajšce mięœnie, zmniejszajšce ciœnienie krwi, znoszšce arytmię serca oraz przeciwdziałajšce: miażdżycy, nadkrzepliwoœci krwi, tworzeniu się kamieni nerkowych. Magnez działa również immunomodulacyjnie, antyalregicznie, a nawet przeciwbólowo. - Jeœli magnez jest taki ważny dla prawidłowego funkcjonowania organizmu to jaka iloœć jest potrzebna, aby nie powstały niedobory? - Dzienne zapotrzebowanie na magnez ustalone jako RDA (Recommended Dietary Allowances) wynosi: dla dzieci do 6 miesišca życia około 50 mg dla dzieci do 1 roku życia około 70 mg dla dzieci do 10 lat 150-250 mg dla młodzieży 6-10 mg/kg wagi ciała, dla ludzi pracujšcych w warunkach ekstremalnych, np. wykonujšcych duży wysiłek w wysokiej temperaturze, zapotrzebowanie na magnez może się zwiększać do 15-20 mg/kg wagi ciała. Dla matek ciężarnych i karmišcych zapotrzebowanie na magnez waha się od 450-600 mg/24 godziny. - Co więc należy jeœć, aby pokryć dzienne zapotrzebowanie na magnez? - Potrawy z soi, kasze gryczane, warzywa i owoce. Jednak w przypadkach zwiększonego zapotrzebowania (cišża, ciężka praca, np. treningi, długotrwały wysiłek umysłowy długotrwałe przebywanie w goršcym klimacie) jest wskazane uzupełnienie diety preparatami suplementujšcymi, których na polskim rynku jest dużo. Najlepsze to chelatowe połšczenia magnezu z aminokwasami np. z kwasem asparginowym, który w połšczeniu z czšsteczkami wody tworzy kompleks magnezu dobrze przyswajalny przez organizm ludzki. - W jakim wieku obserwuje się największe niedobory magnezu? - Z badań, które zostały przeprowadzone w Wojskowej Akademii Technicznej w cišgu ostatnich 15 lat, duże niedobory magnezu obserwuje się szczególnie u młodzieży w wieku szkolnym i ludzi starszych. Niedobory biopierwiastków, a przede wszystkim magnezu mogš być przyczynš wielu niepowodzeń szkolnych, zwišzanych zarówno z obniżeniem wyników w nauce jak i niewłaœciwym zachowaniu wynikajšcym z nadpobudliwoœci psychoruchowej, nadagresywnoœci, obniżonej koncentracji i obniżonej zdolnoœci do przyswajania wiedzy. Tak więc rodzice, jak również nauczyciele i psycholodzy szkolni, dzieci i młodzież o nadmiernie obniżonych wynikach w nauczaniu i zachowaniu powinni być przebadani na zawartoœć biopierwiastków, aby móc podjšć odpowiednie leczenie. Tekst był opublikowany w miesięczniku LOP "Przyroda Polska" w sierpniu 2004 roku

W. Rakiel-Czarnecka rozmawia z prof. A. Graczyk