Polskie lasy i leÂśnictwo w Europie

Jednym z ostatnich akcentów obchodzonego w roku 2004 jubileuszu 80-lecia Lasów Państwowych, była grudniowa sesja naukowa "Polskie lasy i leœnictwo w Europie" zorganizowana w Collegium Novum Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie Grono leœników i naukowców z różnych dziedzin próbowało odpowiedzieć na pytanie - jak użytkujšc dobra przeznaczone dla jednych, nie uszczuplać dóbr, które sš własnoœciš wszystkich. Oraz kto, na czyj koszt i w jaki sposób ma chronić i rozwijać dobra publiczne w lasach prywatnych i państwowych.

Mówcy wskazywali na koniecznoœć zachowania struktury własnoœciowej polskich lasów. Wszyscy zdecydowanie opowiedzieli się przeciwko ich prywatyzacji i reprywatyzacji. Poligon wielu racji Zwracano uwagę, że w leœnictwie nie zakończył się jeszcze proces zmian. Œcierajš się tutaj sprzeczne postulaty i oczekiwania. Z jednej strony wskazuje się na wartoœci przyrodnicze lasów, z drugiej - jest duży nacisk na wycinkę drzew i pozyskiwanie drewna. Coraz więcej ludzi chce w lesie wypoczywać, natomiast przeciwnikami nadmiernej presji turystyczno - rekreacyjnej sš zwolennicy "ekologizacji" lasów. Gospodarce leœnej przybywa zadań, ale dochody (głównie ze sprzedaży drewna) wcišż sš jednakowe. Lasy Państwowe muszš szukać nowych Ÿródeł dochodów, pamiętajšc, że istotš ich działalnoœci finansowej jest finansowanie funkcji lasów, a nie maksymalizacja zysków. - Siłš gospodarki leœnej jest jej zwišzek z jakoœciš życia, stanem œrodowiska i ochronš przyrody. Funkcje przyrodnicze i œrodowiskowe lasów sš dobrodziejstwem dla wszystkich, ponieważ kształtujš warunki życia biologicznego, psychicznego i duchowego społeczeństwa - napisano w "przesłaniu konferencji". Wspólne dobro Lasy zajmujš 1/3 powierzchni naszego kraju. Zarzšdza nimi przedsiębiorstwo Lasy Państwowe, które funkcjonuje w tej formie organizacyjnej od 80 lat. Ten długi okres działania jednej instytucji potwierdza jej dobre gospodarowanie. Podczas konferencji mówiono, że integracja z Uniš Europejskš, w której gospodarka w większoœci jest sprywatyzowana stawia przed Lasami nowe wyzwania: - W cišgu ostatnich kilkunastu lat polskie leœnictwo dokonało zasadniczej reorientacji celów i zasad swego działania. Lasy Państwowe nie znajdujšc wzorców w Europie, poszły własnš drogš. Zmiany nastšpiły jednoczeœnie w gospodarce, prawie, organizacji, technice. W strukturze własnoœci lasów w krajach Unii Lasy Państwowe stanowiš największš organizację gospodarczš, która nie przystaje do regulacji prawno - finansowych w sprywatyzowanej gospodarce unijnej. Głos majš poeci Rektor Uniwersytetu Jagiellońskiego Profesor Franciszek Ziejka, współorganizator konferencji zwrócił uwagę na duchowy aspekt lasu. Mówił o inspirujšcej funkcji lasów, cytował poetów, którzy pisali o lesie. Nawišzał do twórczoœci Kajetana KoŸmiana, Kazimierza Przerwy - Tetmajera, Tadeusza Micińskiego. Miłym akcentem były listy gratulacyjne. Minister spraw zagranicznych, Włodzimierz Cimoszewicz napisał, że praca polskich leœników zasługuje na międzynarodowe uznanie. Minister œrodowiska, Jerzy Swatoń, przypomniał, że w rękach leœników znajduje się jedno z najwartoœciowszych dóbr. Człowiek jest œmiertelny, lasy wieczne - mówił dyrektor generalny Lasów, Janusz Dawidziuk. Wskazał także na znaczenie faktu, że krakowska debata wyszła poza œrodowisko zawodowe. Podsekretarz stanu w ministerstwie œrodowiska Andrzej Mizgajski przypomniał, że pojęcie zrównoważonoœci powstało w leœnictwie na przełomie XVIII i XIX wieku. Tymczasem niemal wszyscy mówiš, że pojęcie "rozwój zrównoważony" pojawiło się dopiero w latach 80. ub. wieku. Janusz Zaleski, zastępca dyrektora generalnego mówił: Leœnictwo jako zorganizowana działalnoœć człowieka istnieje od XIX wieku. Zasady gospodarowania w lasach, opracowane przed wojnš obowišzujš do dzisiaj. Œwiadczy to o ich trafnoœci i słusznoœci. Zastępca dyrektora generalnego mówił o szkodach, jakie spowodował za czasów socjalizmu centralny plan wycinania i pozyskiwania drewna. Powiedział też, że dzisiaj po każdych wyborach do parlamentu Lasy Państwowe traktowane sš jako łup polityczny. Taka sytuacja działa destabilizujšco, nie sprzyja rozwojowi. Statek kosmiczny Ziemia Profesor dr hab. Kazimierz Rykowski z Instytutu Badawczego Leœnictwa porównał Ziemię do statku kosmicznego. Przypomniał, że misja statku kosmicznego Apollo 13, udajšcego się na Księżyc nie powiodła się, ponieważ zepsuły się mechanizmy podtrzymujšce życie. Profesor mówił o bezmyœlnym wycinaniu lasów, o tym, że dwie trzecie lasów na kuli ziemskiej przestało istnieć. Znikajš lasy pierwotne. W Surinamie, Nowej Gwinei, Sarawaku, Kambodży wycina się lasy do gołej ziemi - mówił. W Brazylii użytkuje się lasy w pasie wzdłuż dróg. W Kongo - wzdłuż rzeki Kongo. W Amazonii, gdzie roœnie las pierwotny, deszczowy na 1 ha można znaleŸć zaledwie 6-7 przydatnych człowiekowi drzew. Tymczasem niszczy się wszystkie drzewa, także i te niepotrzebne - alarmował. Obszar, gdzie firmy, które dostały na to koncesje wycinajš drzewa, zostaje zdegradowany przez maszyny i urzšdzenia. Wskutek dewastacji powstajš "kanały erozyjne". Spływajšce nimi zanieczyszczenia gromadzš się w rzekach, które niosš je do morza, powodujšc dalsze zniszczenia. Z powodu przenoszenia zanieczyszczeń z głębi lšdu, gdzie masowo sš wycinane drzewa, do morza, co roku ginie 1-2 proc. lasów mangrowych. - Czy istnieje jakiœ sensowny wybór? - pytał pan profesor. - Czy œwiat jest przygotowany do ochrony lasów kosztem rozwoju? Stop - zakaz wstępu - Czy jest możliwe spełnianie przez Lasy Państwowe funkcji ochronnych i społecznych w przypadku prywatyzacji? - pytał prof. Wojciech Radecki z Polskiej Akademii Nauk. Profesor skupił się na prawnych aspektach form własnoœci leœnej, a także problemach realizacji i finansowania publicznych funkcji lasu. - Jeœli prywatni właœciciele będš chcieli zamknšć las przed innymi, to mogš to zrobić... Wiele zależy od prawa. W Szwecji np. nie wolno zakazać wstępu do lasu, las traktowany jest tam jako dobro publiczne. Od Homo economicus do Homo sustinens Nie zabrakło również ekonomicznego spojrzenia na problem leœnictwa. Profesor zwyczajny dr hab. Bogusław Fiedor z Instytutu Ekonomii Akademii Ekonomicznej we Wrocławiu dzielšc się rozważaniami na temat zasad trwałoœci wzrostu, zwrócił uwagę na koniecznoœć zmian w œwiadomoœci ludzi. Powiedział m.in. : - Omawiajšc problem podejœcia społecznego i ekonomicznego musimy udzielić odpowiedzi na pytanie, jakie œrodowisko przyrodnicze chcemy zachować dla przyszłych pokoleń? Mówił też o koniecznoœci zachowania międzypokoleniowej sprawiedliwoœci w odniesieniu do zasobów nieodnawialnych. Narodowy Program Leœny Profesor dr hab. Andrzej Szujecki wygłosił referat o polityce leœnej państwa i Narodowym Programie Leœnym. Nawišzujšc do Konferencji Narodów Zjednoczonych "Œrodowisko i Rozwój" w Rio de Janeiro w 1992 r. powiedział: - Konferencja wskazała jednoznacznie, że ważnym elementem zrównoważonego rozwoju jest trwale zrównoważona gospodarka leœna, a obszary leœne powinny być tak zagospodarowane, by spełniać nie tylko funkcje produkcyjne, ale też zaspokajać społeczne, ekologiczne, kulturowe i duchowe potrzeby obecnej i przyszłych generacji. Zgodnie z rezolucjš helsińskš Ministrów Leœnictwa z 1993 roku trwale zrównoważona gospodarka leœna ma spełniać następujšce kryteria: stale powiększać zasoby leœne i ich udział w globalnym obiegu węgla; zachowywać zdrowotnoœć i żywotnoœć ekosystemów leœnych; rozwijać produkcyjnš funkcję lasu; zachowywać, ochraniać i wzmagać biologicznš różnorodnoœć w ekosystemach leœnych; zachowywać i wzmagać ochronne funkcje lasu, ochraniać zasoby glebowe i wodne w lasach; utrzymywać i wzmacniać funkcje społeczno - ekonomiczne lasu. - Wprowadzenie tych kryteriów w życie wymaga społecznej i zawodowej akceptacji leœnictwa wielofunkcyjnego, gospodarka leœna powinna być realizowana zgodnie z zasadami ekologii i ochrony, a obiektem działań leœnictwa powinien być cały ekosystem leœny, a nie tylko drzewostan - mówił profesor. - Projektowane kierunki działania przyjęte w polskiej polityce leœnej państwa z 1997 roku wyprzedziły inicjatywy UE. Wielofunkcyjnoœć lasów jest zgodna z ich priorytetami - mówił Andrzej Szujecki. Poinformował zebranych, jak powstaje Narodowy Program Leœny. - Przyjęliœmy kierunek "od dołu ku górze" - mówił. - Przystšpiliœmy do opracowania Regionalnych Programów Operacyjnych Polityki Leœnej Państwa (RPO PLP), następnie Krajowego Programu Leœnego. Programy Regionalne powstawały jako dokumenty wspólne Lasów, wojewodów, marszałków województw, zatwierdzone przez ministerstwo œrodowiska. Przy ich tworzeniu uczestniczyły liczne zespoły - przedstawiciele stron, grup interesu, społeczeństwa. Ten sposób postępowania umocnił demokratyczny charakter procesu tworzenia NPL. Jak zapisano w "przesłaniu" Lasy Państwowe, zarzšdzajšc bogactwem narodowym gromadzonym przez pokolenia, potrzebujš aprobaty dla długookresowej strategii rozwoju. Będzie niš właœnie Narodowy Program Leœny. "Jego istotš jest wizja państwowej gospodarki leœnej w Polsce w dajšcej się przewidzieć perspektywie czasu, która ustanawia proporcje między leœnictwem a innymi sektorami gospodarki narodowej, społeczeństwem i strukturami państwa. Która lasom nadaje charakter apolityczny, a w strukturach władzy państwowej wyznacza im rangę stosownš do zarzšdzanego majštku. Która w rachunkach narodowych odzyskuje tracone na rzecz innych użytkowników wartoœci zewnętrzne, a w społecznych systemach wartoœci wskazuje cenę za ochronę warunków życia materialnego i duchowego. Wizja, która z jednoœci funkcji lasu wyprowadzi koniecznoœć zachowania jednoœci zarzšdzania lasami i zdejmie z Lasów Państwowych pozory monopolisty. Chodzi o wizję zaakceptowanš przez społeczeństwo i przyjętš przez wszystkie siły polityczne....". Zagrożona psychosfera Na konferencję przybył również profesor Wiktor Zin z Politechniki Krakowskiej - autor popularnego przed laty cyklu telewizyjnego "Piórkiem i węglem". Zwrócił uwagę na koniecznoœć uczczenia pamięci osób, dzięki którym lasy sš najlepszš wizytówkš Polski na œwiecie i zaapelował o podjęcie inicjatywy wybudowania pomnika Adama Loreta - pierwszego dyrektora Lasów Państwowych. Profesor Zin mówił pięknie o dobrodziejstwach lasu oraz o zagrożeniach psychosfery. - Las to skarbnica materiałów wszelakich - mówił pan profesor. To pojęcie polityczne, to wytwórnia tlenu, filtr, stabilizator klimatu. Z drugiej strony - cywilizacja z całym, groŸnym dla człowieka bagażem. - W końcu XX wieku w raportach Œwiatowej Organizacji Zdrowia pojawiły się informacje o zagrożeniu ludzkiej psychosfery. Człowiek jest bombardowany nadmiarem złej, zastępczej informacji. Przekazywanie informacji jest bardzo istotne, gdyż informacje odpowiednio dozowane służš do sterowania psychikš narodów - mówił pan profesor Zin. Rewolucja teleinformatyczna spowodowała, że wiele elementów œrodowiska wymknęło się spod kontroli, człowiek jest poddawany różnym oddziaływaniom. Ratunkiem dla niego jest natura. A las właœnie jest dobrem natury. Wštek ten szerzej rozwinšł ksišdz prof. dr Stanisław Zięba. - Las jest modelem przyrody. Pełni różne funkcje, ale głównš jest, że jest miejscem przetrwania różnych gatunków - mówił. - Las to moc życia biologicznego, to potęga życia. Aby ludzkoœć była bezpieczna, potrzebuje bezpiecznej przyrody. Tekst był opublikowany w miesięczniku LOP "Przyroda Polska" w czerwcu 2005 roku

Walentyna Rakiel-Czarnecka