Ucieczka od ĹĽycia

Codziennie na œwiecie około 10 tys. osób usiłuje odebrać sobie życie. Częœć tych prób kończy się œmierciš, choć często mówi się, że samobójcy tak naprawdę chcš żyć, a próby odebrania sobie życia to forma zwrócenia uwagi na własne cierpienie. Powodów podejmowania tak krańcowych decyzji jest wiele, często sš błahe. Najczęœciej próba samobójcza poprzedzona jest stanem ciężkiej depresji. Również pogoda i pora roku majš wpływ na liczbę samobójstw.

Dlaczego odchodzš? Cierpišcy na depresję podejmujš próby samobójcze w poczštkowej lub w końcowej fazie swojej choroby. ródłem decyzji o samobójstwie sš też relacje z otoczeniem. Szczególne znaczenie ma izolacja chorego w œrodowisku, brak kontaktów z otoczeniem, osamotnienie, niemożnoœć liczenia na pomoc innych. Osoby próbujšce odebrać sobie życie z depresjš to często osoby samotne, niedostosowane do warunków œrodowiskowych, nie utrzymujšce bliskich kontaktów z innymi. Kolejna grupa czynników, które majš wpływ na decyzje o odebraniu sobie życia, to brak poczucia bezpieczeństwa materialnego i emocjonalnego. Bezrobocie, brak pracy, trudnoœci materialne, klęska żywiołowa, wskutek której człowiek traci cały swój dobytek itp. Jednš z przyczyn aktów samobójczych sš też przewlekłe schorzenia somatyczne. Jak wynika ze statystyk umiera na skutek samobójstwa 3,5 raza więcej mężczyzn niż kobiet. Kobiety sš bardziej odporne na stres niż mężczyŸni. W Polsce grupš najbardziej zagrożonš sš młodzi ludzie w wieku 15 – 24 lata. Depresja sezonowa Samobójstwa od dawna interesujš specjalistów różnych dziedzin. M.in. specjalistów psychologii œrodowiskowej. Amerykanin Norman E. Rosenthal pracujšcy w Sekcji Psychiatrii Œrodowiskowej Narodowego Instytutu Zdrowia Psychicznego w 1984 roku opisał jednš z przyczyn samobójstw - depresję sezonowš. Wcišż trwajš badania nad wyjaœnieniem przyczyn tego szczególnego rodzaju depresji. Uczeni chcš poznać mechanizm depresji sezonowej, aby móc jej przeciwdziałać. Jak pisze dr hab. med. Leszek Pawłowski z Zakładu Neurobiologii Instytutu Psychologii Stosowanej Wydziału Zarzšdzania i Komunikacji Społecznej Uniwersytetu Jagiellońskiego „U ludzi cierpišcych z powodu depresji sezonowej, objawy depresyjne zaczynajš pojawiać się regularnie zwykle z końcem wrzeœnia lub poczštkiem paŸdziernika i ustępujš w kwietniu, osišgajšc swoje apogeum w grudniu, styczniu i lutym. W pozostałych miesišcach pacjenci ci czujš się i funkcjonujš bardzo dobrze, będš zupełnie wolnymi od objawów, lub przejawiajšc dyskretne objawy podwyższonego nastroju (zwykle w czerwcu i lipcu). U pacjentów cierpišcych z powodu „zwykłych” tj. nie zwišzanych z porš roku, nawracajšcych zaburzeń depresyjnych objawy depresji pojawiajš się w sposób przewidywalny, a faza depresji trwa najczęœciej od kilku do kilkunastu miesięcy”. Również objawy depresji sezonowej sš inne niż te, które występujš w nawracajšcym zaburzeniu depresyjnym. Jak podaje dr L. Pawłowski W obu typach występujš takie objawy jak: obniżenie nastroju, zmniejszenie zakresu zainteresowań, poczucie utraty energii, poczucie obniżonej sprawnoœci intelektualnej i zaburzenia koncentracji uwagi, pesymistyczna ocena bieżšcych wydarzeń i perspektyw życiowych, zniechęcenie życiem i pragnienie własnej œmierci (myœli, tendencje i zamachy samobójcze). Inne natomiast sš zaburzenia wegetatywne. Podczas gdy w przypadku typowego nawracajšcego zaburzenia depresyjnego pacjent cierpi zwykle na bezsennoœć i brak apetytu, któremu towarzyszy nieraz bardzo znaczny spadek masy ciała, to w przypadku depresji sezonowej pacjent cierpi z powodu męczšcej go sennoœci i ospałoœci oraz nadmiernego apetytu, w szczególnoœci w stosunku do węglowodanów, co powoduje w konsekwencji – wzrost masy ciała. Na razie nie poznano mechanizmu powstawania depresji sezonowej. Specjaliœci w większoœci zgadzajš się, że głównš przyczynš tej depresji jest niedobór œwiatła (krótki dzień i znacznie mniejsza intensywnoœć œwiatła naturalnego w zwišzku z innym kštem padania promieni słonecznych). Przegonić depresję œwiatłem W wyniku intensywnych badań ustalono, iż pacjentów cierpišcych na depresję sezonowš można leczyć œwiatłem. Jak pisze dr L. Pawłowski ekspozycja pacjentów na silne białe œwiatło o natężeniu 2500 – 10000 luksów (jest ono 10 razy wyższe od natężenia œwiatła występujšcego normalnie w pomieszczeniach zamkniętych) przez 30 minut do kilku godzin dziennie już po 3 – 4 dniach powoduje ustępowanie objawów depresyjnych. Aby jednak objawy nie wracały, terapia musi być prowadzona przez cały przewidywany okres fazy depresyjnej. Okazuje się, że samo leczenie œwiatłem nie daje 100-procentowych efektów. Na ten sposób leczenia reaguje około 80 proc. pacjentów. ..... i aktywnoœciš fizycznš Kiedy jednak ten rodzaj leczenia skojarzy się z leczeniem ruchem, efekty sš pełniejsze i trwalsze. Najbardziej zalecane sš spacery i szybkie marsze w otwartym terenie, gdzie wysiłek fizyczny łšczy się jednoczeœnie z ekspozycjš na œwiatło. – pisze dr L. Pawłowski. – Pozostaje pytanie, czy odpowiednio dozowana turystyka piesza w atrakcyjnym, np. pagórkowato – górskim terenie może zapobiegać i przeciwdziałać objawom depresji sezonowej, która w Polsce, z racji jej geograficznego położenia, jest zjawiskiem częstym, choć nie do końca przebadanym. Aby odpowiedzieć na to pytanie, potrzebne sš dalsze, odpowiednio zaplanowane badania. MężczyŸni umierajš w kwietniu, kobiety we wrzeœniu Barbara Pilecka z Instytutu Psychologii Stosowanej Uniwersytetu Jagiellońskiego przeanalizowała problem wpływu pory roku na samobójstwa. Już w XIX wieku zauważono, iż iloœć samobójstwa nasila się wiosnš. Potwierdzajš to badania przeprowadzone niedawno w Anglii, Walii, a także w Skandynawii i we Włoszech. Ale te dane dotyczš głównie mężczyzn. W przypadku kobiet szczyt samobójstw notuje się jesieniš. W przypadku dzieci i młodzieży do zamachów na życie dochodzi najczęœciej w czerwcu lub we wrzeœniu. Wiosna to pora matur, zaliczeń i egzaminów. Jesieniš młodzież wraca po wakacjach do domu. Bywa, że młody człowiek nie jest w stanie sprostać wyzwaniom, wpada w „dołek” i próbuje ostatecznych rozwišzań. Atmosfera listopada, kiedy dni sš dżdżyste i w dodatku przypada Œwięto Zmarłych również sprzyja samobójstwom. Pora roku ma także wpływ na sposób rozstania się z życiem. - Jest duża korelacja między metodš popełniania samobójstwa a pogodš – œmierć jest gwałtowana, kiedy jest goršco, a łagodna w pochmurne dni – mówi Barbara Pilecka. Zauważono też zwišzki między klimatem a zabójstwami. W Finlandii, gdzie klimat jest dosyć chłodny wskaŸnik zabójstw jest bardzo wysoki - trzy razy wyższy niż w USA u Francji. Ale zabójstwa to już inna sprawa. Walentyna Rakiel – Czarnecka W ramce: W 2004 roku w Polsce zanotowano 4893 zamachy samobójcze zakończone zgonem. Wœród zmarłych w ten sposób osób było 4104 mężczyzn oraz 789 kobiet. W cišgu ostatnich 13 lat najwięcej samobójstw odnotowano w 1997 roku - życie odebrało sobie 5614 osób, w tym 4622 mężczyzn i 992 kobiety. Ludzie najczęœciej popełniajš samobójstwa w mieszkaniu, pomieszczeniach zabudowań gospodarczych, piwnicach i na strychach, a także w parkach i lasach. Odchodzš w różny sposób – najczęœciej poprzez powieszenie, rzucenie się z wysokoœci, rzadziej z pomocš œrodków nasennych, uszkodzenia układu krwionoœnego lub inne samookaleczenie. Niektórzy wybierajš œmierć przez utopienie się, rzucenie się pod pojazd, zastrzelenie się, otrucie gazem. W statystykach Komendy Głównej Policji jest też rubryka – inny sposób, a w niej zupełnie duże liczba – 186, 160, 172 – to dane z trzech ostatnich lat. Tekst ten ukazał się wmiesięczniku LOP "Przyroda Polska" w kwietniu 2005 roku

Walentyna Rakiel-Czarnecka