Ile mineralnej w mineralnej?

Polak wypija rocznie 30 litrów wody mineralnej, Belg – 112 l, Szwajcar – 88, Francuz – 82 litry. Dominuje poglšd, że Polacy w ogóle pijš za mało płynów. Jednak oprócz iloœci niezwykle ważna jest także jakoœć wody. Œwiatowa Organizacja Zdrowia w swoich raportach dowodzi, że 80 proc. wszystkich chorób współczesnych ma bezpoœredni zwišzek z jakoœciš wody pitnej. Od jakoœci wody zależy rozwój całej naszej cywilizacji.

Bez wody nie da się żyć
Organizm człowieka składa się w 60 - 70 proc. z wody. Bez wody można żyć zaledwie kilka dni. Woda jest rozpuszczalnikiem i noœnikiem substancji odżywczych niezbędnych dla prawidłowego przebiegu procesów życiowych. Reguluje temperaturę ciała i ciœnienie tętnicze krwi, usuwa szkodliwe produkty przemiany materii.
Wskutek brak wody w organizmie już po kilkunastu godzinach mózg jest gorzej ukrwiony, spada więc zdolnoœć koncentracji, pojawiajš się zaburzenia pamięci, koordynacji ruchów, częœciej popełniamy błędy, wykonujšc nawet całkiem proste czynnoœci. Człowiek odwodniony cierpi też na uporczywe bóle głowy, ma kłopoty z trawieniem, odczuwa dolegliwoœci sercowe. Występuje wysychanie błon œluzowych, spada odpornoœć na choroby.
Zdaniem specjalistów kobiety powinny pić więcej płynów niż mężczyŸni.

Ile trzeba wypić?
Trudno sprecyzować, ile. Jedni uważajš, że 1,5 litra, inni twierdzš, że tyle, ile dyktuje nam pragnienie. Iloœć wypijanej wody zależy od klimatu, rodzaju aktywnoœci ruchowej, spożywanych posiłków, wieku, stanu zdrowia.
Kobiety powinny pić więcej, zwłaszcza jeœli karmiš dziecko piersiš lub stosujš dietę odchudzajšca. Więcej wody potrzebujš też osoby spożywajšce zwiększone iloœci błonnika ( ze względu na zaparcia).
Dietetycy zalecajš, by pić co najmniej 2 litry płynów, w tym 1,5 l wody mineralnej. Ułatwia ona trawienie, wspomaga przemianę materii, dostarcza wielu ważnych makroelementów i mikroelementów. Ich dobrym Ÿródłem może być woda mineralna.
Rada Promocji Zdrowia zaleca picie około 2 l płynów, w tym 1 – 1,5 l każdego dnia wody mineralnej. Zawarte w niej pierwiastki mogš korzystnie wpływać na zdrowie i uzupełniać niedobory niektórych składników mineralnych, których brakuje organizmowi.
Przez południem powinniœmy wypić 1 litr soku warzywno – owocowego. Po południu – wodę mineralnš – w porcjach, rozłożonych na cały dzień. Najlepiej pół godziny po jedzeniu.
Specjaliœci ostrzegajš, że nie powinno się pić podczas spożywania posiłku, gdyż woda rozrzedza soki trawienne. Pić powinniœmy powoli, przez cały dzień.
Jeœli wypijemy 1 litr w cišgu doby to zawarte w niej składniki uzupełniš 10 proc. dziennego zapotrzebowania na minerały.

KranĂłwka
Polacy pijš za mało wody (œrednio 4 szklanki dziennie), na dodatek nasza wiedza na jej temat jest niewielka. Około 41 proc. osób pije wodę z kranu, chociaż nie zawsze spełnia ona wymogi wody pitnej. Kranówki unikajš osoby z wyższym wykształceniem, mieszkajšce w największych miastach. Popularnoœć kranówki niepokoi, zwłaszcza że przeprowadzona w marcu 2002 roku przez Najwyższš Izbę Kontroli kontrola wykazała, iż w 2/3 miast jakoœć wody wodocišgowej dostarczanej ludnoœci oraz wody czerpanej z ogólnodostępnych studni publicznych nie odpowiada wymaganiom wody pitnej.
Zarówno niechlubna przeszłoœć, jak i ostatnie wyniki badań sprawiajš, że w naszej œwiadomoœci nadal pokutuje negatywna opinia o wodzie z kranu.
Jak zapewniajš służby zaopatrujšce nas w wodę w większoœci przypadków woda z kranu jest coraz lepsza i smaczniejsza. W Krakowie np. w trosce o odbiorcę chlor, stosowany do dezynfekcji zastępuje się bezzapachowym dwutlenkiem chloru.
Od maja 2004 roku kranówka musi być zgodna z dyrektywami Unii Europejskiej. Woda w Berlinie, Londynie i Warszawie musi być podobna i spełniać te same normy. Woda z kranu nie może być groŸna dla zdrowia, najwyżej może być niesmaczna – zapewniajš pracownicy „wodocišgów”. A jak jest naprawdę?


Co pić?
Lekarze ostrzegajš: zwykła woda z kranu zawiera wiele zwišzków sprzyjajšcych powstawaniu nowotworów. Gotowanie wody również zwiększa iloœć takich substancji. Najlepiej pić wodę ze Ÿródeł podziemnych – twierdzi prezes Polskiego Komitetu Zwalczania Raka profesor Zbigniew Wronkowski. Pan profesor mówi, że aż 35 proc. przypadków raka ma swój poczštek w nieodpowiednim żywieniu i piciu.
Œrednio wypijamy 0,7 – 0,8 l, tymczasem dorosły potrzebuje około 1,5 l płynów dziennie.
Co pić, skoro z kranów leci woda wštpliwej jakoœci?
Najlepsza do picia jest woda mineralna, wydobywana z głębi ziemi. Zawarte w wodzie składniki mineralne powodujš w organizmie właœciwš przemianę materii i zapobiegajš chorobom oraz schorzeniom. Niezmiernie ważnš sprawš jest zawartoœć składników mineralnych w wodzie. Rzecz w tym, żeby nie przekraczały granicy, przy której powodowałyby zaburzenia gospodarki mineralnej organizmu.
W wodach podziemnych można znaleŸć nawet i 70 składników, ale w wodach mineralnych, z których mogš być produkowane wody profilaktyczno – zdrowotne zaledwie dziesięć z nich ma znaczenie fizjologiczno - odżywcze. Sš to: wapń, magnez, sód, chlorki, siarczany, żelazo, fluorki, jodki, wodorowęglany i dwutlenek węgla. Producenci wody butelkowanej uwielbiajš jednak wypisywać niemal wszystkie składniki, nawet jeœli występujš w œladowych iloœciach.
Najbardziej wartoœciowe sš wody mineralne pochodzšce z uzdrowisk. W większoœci zawierajš w jednym litrze od 1000 do 4000 mg składników mineralnych. Składniki te sš szczególnie potrzebne do prawidłowego funkcjonowania organizmu. Składniki te sš potrzebne dla naszego zdrowia tak samo jak witaminy. Trzeba jednak wybierać rozsšdnie, bowiem pijšc bardzo dużo wody mineralnej można spowodować nadmiernš kumulację niektórych składników (np. sodu) – najlepiej pić wody o œredniej mineralizacji.
Tymczasem wody o niskiej mineralizacji nie wnoszš do organizmu żadnych wartoœciowych składników mineralnych w takich iloœciach, które miałyby istotne znaczenie dla jego funkcjonowania.
Przy bardzo dużym wysiłku, jaki wykonujš np. sportowcy, kiedy traci się dużo wody, picie wody pozbawionej minerałów jest szkodliwe dla zdrowia, ponieważ powoduje zachwianie równowagi wodno – elektrolitycznej.

Ile minerałów w mineralnej?
Szacuje się, że na rynku znajduje się około 500 tzw. wód mineralnych. Spoœród nich niewiele spełnia kryteria prawdziwych wód mineralnych. W 1990 roku obniżono tzw. normę branżowš BN/9567-08, która okreœlała poziom składników mineralnych w 1 litrze wody z 1000 do 200 mg. Praktycznie każdy, kto miał studnię w pobliżu domu mógł rozpoczšć produkcję wody mineralnej.
Znawcy ostrzegajš, że co czwarta lub pišta woda butelkowana w naszym kraju jest zwykła „kranówkš”, za to ozdobionš barwnš nalepkš.
W ostatnich 5 latach sprzedaż wody w butelkach wzrosła dwukrotnie. Œwiadczy to o tym, że Polacy szukajš alternatywy dla kranówki”. W 2004 roku kupowaliœmy po 40 l wody na osobę. Woda sprzedaje się coraz lepiej – z butelkami chodzš młodzi i starzy, w szkole, pracy, na ulicy.
Oblicza się, że na wodę wydajemy około 1,5 mld zł rocznie.
Sezon na picie zaczyna się wiosnš, trwa do jesieni. Wtedy popyt jest największy.
Rynek wody mineralnej w Polsce rozwija się bardzo szybko. Na poczštku lat 90 w kraju było kilkunastu producentów, dominowały państwowe uzdrowiska. Dzisiaj jest około dwustu prywatnych rozlewni. Około 75 proc. rynku należy do 20 najpopularniejszych marek.
Woda to dobry interes. Jak podaje Piotr Stasiak w „Polityce” (nr 7, art. pt. „Pic na wodę?”) – produkcja litra wody w butelce kosztuje 1 grosz. Cała reszta ceny to koszt opakowania, naklejki, transportu, pensji pracowników, marketingu, reklamy.

Atest na wodÄ™
Zanim woda trafi do butelki musi otrzymać atest Państwowego zakładu Higieny. Pracownicy PZH sprawdzajš złoże, z jakiego woda pochodzi, badajš czy jest dostatecznie chronione przed zanieczyszczeniami, czy rozlewnia spełnia wymagania sanitarne. Na etykiecie nie wolno pisać o leczniczym działaniu wody. Powinna natomiast znajdować się nazwa producenta.
Jak zapewniajš pracownicy Państwowego Zakładu Higieny polskie przepisy stawiajš wobec wód mineralnych ostrzejsze wymagania niż prawo UE.
Wodę mineralnš trzeba wypić w cišgu 12 godzin, potem należy jš przegotować. Należy jš przechowywać w ciemnym o chłodnym miejscu. Trzymana na słońcu będzie gorzej smakować. Wodę gazowanš można trzymać dłużej.

Siła reklamy
Niestety nie każda woda butelkowana jest wodš mineralnš, a nie każda etykietka „Zdrój” ma swoje Ÿródło w zdroju. Na rynku mamy wielu nieuczciwych producentów. Chodzi nie tylko o bałamutne napisy: woda antystresowa, wyszczuplajšca, woda życia, jedyny, niepowtarzalny smak, orzeŸwia, daje energię do działania, ale także o inne nieprawdy, półprawdy i ćwierćprawdy.
Etykietki informujš. Picie wody zapewnia zdrowie, urodę, energie i pomyœlnoœć. Producenci, niezależnie od składu chemicznego swych wód i ich walorów opisujš w folderach i na etykietkach jak bardzo wyjštkowy jest ich napój. Zachwalajš, że jest to lekarstwo na wiele dolegliwoœci, szczególnie nadużywajš wiadomoœci o znaczeniu biopierwiastków dla organizmu człowieka.
Na wyobrażenia konsumenta wody ogromny wpływ ma reklama. Jej autorzy przypisujš poszczególnym wodom cechy, które sš albo nieprawdziwe, albo wyolbrzymione. Najczęœciej wodom przypisuje się właœciwoœci uzdrowiskowych wód mineralnych.
Firmy produkujšce wodę mineralnš wydajš fortunę na reklamę w prasie, radiu i telewizji (wg. P. Stasiaka w 2003 roku było to 83 mln zł). Widzieliœmy Cindy Crawford pijšca wodę z butelki, reklama atakuje nas z każdej strony. „Etykietki w tonacji błękitnej, oszronione butelki, piękne modelki. W tle obowišzkowo oœnieżone szczyty górskie lub zielona łška. W telewizji w prawie każdym spocie widzimy płynšcy wodospad – symbol œwieżoœci i czystoœci. Do tego butelka z błękitnego plastiku, która nadaje wodzie na półce œwieżoœci i czystoœci” – czytamy w artykule P. Stasiaka.
Różnego rodzaju hochsztaplerom, specom od reklamy pomagajš przepisy. W uchwalonej przez Sejm RP ustawie z 29 marca 2001 roku „o warunkach zdrowotnych żywnoœci i żywienia” zapis w art. 24 mówi o tym, że przy znakowaniu œrodków spożywczych dopuszczalne jest podawanie na opakowaniu właœciwoœci zapobiegajšce chorobom lub wspomagajšce leczenie chorób przez naturalne wody mineralne i naturalne wody Ÿródlane. Pozostawienie w ustawie tego zapisu może doprowadzić do zupełnej dezinformacji konsumentów, którym reklama może wmówić, że pijšc nawet zwykłš wodę ze Ÿródła zapobiegać będš chorobom i wspomagać ich leczenie.
Konkurencja jest spora, wcišż pojawiajš się nowe wody z nowymi etykietkami na opakowaniu, nie zawsze majš nazwę producenta, numer normy i date produkcji. Niektóre pseudorozlewnie i niewiadomego pochodzenia firmy korzystajš z tego, że w ciepłe dni jest większy popyt – wchodzš na rynek z niższš cenš i produktem złej jakoœci.
Nie dajmy uwieœć się reklamie, czytajmy etykietki, sprawdzajmy producentów.

Nabici w butelkÄ™
Producenci sprytnie wykorzystujš pęd do zdrowego życia. Postawili znak równoœci pomiędzy stwierdzeniami: Pijesz wodę – dobrze żyjesz.
Reklama wbiła nam do głowy, że woda w butelce jest zdrowa.
Mało kto czyta etykietki. A szkoda. Z ponad 200 istniejšcych na rynku marek zaledwie 30 spełnia stosowne kryteria. Pozostałe wody, podajšce się za mineralne to sš wody Ÿródlane i stołowe. Sprawy te reguluje Rozporzšdzenie Ministra Zdrowia (czytaj niżej).
Nadal zdarzajš się przypadki dolewania oczyszczonej kranówki. Nadal stosuje się „garażowe technologie” produkcji wód.
Jak podawało czasopismo „Fakty” w listopadzie 1997 roku mieszkaniec Piwnicznej napełniał butelki wodš ze studni znajdujšcej się w piwnicy jego domu. Nazwał jš „Piwniczankš”. W Bochni opakowania po „Kryniczance” napełniano wodš ze Ÿródła bijšcego na podwórku gospodarstwa rolnego, zlokalizowanego kilkadziesišt metrów od obór. Woda „Zdrowa”, butelkowana pod �odziš, pochodziła ze studni głębinowej położonej obok rzeki �ódki, od lat pełnišcej rolę miejskiego szamba. W jednym z poznańskich sklepów woda butelkowana w tzw. PET-cie eksplodowała, pod wpływem upału. Okazało się, że zawierała zanieczyszczenia od których sfermentowała.
Podobne przypadki notuje siÄ™ i obecnie.
Jak pisze Piotr Stasiak w „Polityce” – „Pomorska prasa rozpisywała się niedawno o lokalnym producencie, który swój krystalicznie czysty napój wydobywał niedaleko komunalnego cmentarza. Z kolei produkowana przez Coca – Colę „Bonaqua” to woda przetworzona. Zgodnie z międzynarodowymi standardami koncernu, na całym œwiecie musi mieć taki sam skład. Można to uzyskać tylko w jeden sposób. Bonaqua to woda dokładnie oczyszczona z jakichkolwiek składników, a następnie sztucznie zmineralizowana przez dosypanie odpowiedniego koncentratu mineralnego”.
Co robić, żeby nie dać nabić się w butelkę? Wybierać sprawdzone marki, dokładnie czytać etykietki.

Ekolodzy o butelkowanej wodzie
Wody butelkowane od dawna sš na celowniku organizacji ekologicznych, które dostarczajš licznych dowodów na niebezpiecznš dla zdrowia zawartoœć butelek. Amerykańska Rada Zasobów Naturalnych w co najmniej jednej próbce co trzeciej ze 130 marek wód butelkowanych wykazała wysokie poziomy zanieczyszczeń.
Ekolodzy z World Wildlife Fund, w oparciu o wyniki badań Uniwersytetu w Genewie, przekonujš, że woda w opakowaniach nie jest zdrowsza od wody wodocišgowej, a jedynie od niej droższa do 1000 razy. Nadto do produkcji butelek przemysłowych zużywa się 1,5 mln ton plastyku rocznie, co powoduje że w zwišzku z produkcjš i powstawaniem odpadów do œrodowiska dostajš się toksyczne substancje chemiczne.
Ekolodzy zwracajš uwagę, że przemysł butelkowania wody czerpie zyski ze sprzedaży tego powszechnego bogactwa kosztem œrodowiska. Pompowanie może wysuszyć Ÿródła, zniszczyć miejsca zamieszkania, zdewastować ekosystemy. Wyroby plastykowe stanowiš dziœ najszybciej rozwijajšcy się sektor lawiny odpadów i obecnie stanowiš one więcej niż 25 proc. całej masy materiałów odprowadzanych co roku na wysypiska œmieci.
Grupa Perrier, będšca w posiadaniu Nestle’a jest dwukrotnie większa od następnej z kolei co do wielkoœci spółki butelkowania wody. Nestle jest w blisko 30 proc. właœcicielem rynku wody butelkowanej. Danone zajmuje 15 proc. rynku, zaœ po nim następnymi sš Pepsi i Coca – Cola. Przemysł wody butelkowanej jest obecnie wart 22 mld dolarów, a niektórzy eksperci szacujš jego siłę wzrostu do 30 proc. rocznie.
Amerykanie rocznie wydajš na wodę w butelkach 7 mld USD rocznie, płacšc za butelkę od 120 do 7500 razy więcej niż za wodę z kranu. Litr wody kosztuje do 21 centów do 1,70 dolara, podczas gdy woda z kranu kosztuje około 26 centów do 1,70 dolara za tysišc litrów.
NRDC – Krajowa Rada Ochrony Zasobów Naturalnych (przydałaby się taka organizacja i u nas, do czuwania nad rynkiem wód butelkowanych) w marcu 1999 roku opublikowała wyniki 4-letnich badań. Poddano analizie tysišc próbek 103 marek wody stołowej. Stwierdzono, że co najmniej 25 proc. wód stołowych to nic innego jak butelkowana woda z kranu, czasami nieznacznie przetworzone, a czasem nie.
W przypadku 18 ze 103 wód zawierała więcej bakterii niż dopuszczajš wymogi czystoœci. Jedna pišta wykazała zwartoœć syntetycznych zwišzków organicznych, w tym chemikaliów stosowanych do celów przemysłowych, np. toluen, ksylen itp.
Międzynarodowe Stowarzyszenie Wytwórców Wód Stołowych po ogłoszeniu tych wyników wydało oœwiadczenie, że normy jakoœciowe wody stołowej sš takie same jak normy wody pitnej w sieci wodocišgowej.
Problem w tym, że stołowa podlega mniej rygorystycznym przepisom i kontrolom, niż wodocišgowa.
Z testów, przeprowadzanych w USA i u nas wynika, że osoby nieœwiadome pochodzenia wody nie widzš różnicy pomiędzy wodš z kranu a stołowš.




Wytwarzanie i sprzedaż wód butelkowanych regulujš przepisy:
Rozporzšdzenie Ministra Zdrowia
z dnia 29 kwietnia 2004 r.
w sprawie naturalnych wód mineralnych, naturalnych wód Ÿródlanych i wód stołowych
(Dz. U. Nr 120, poz. 1256)

Rozporzšdzenie Ministra Zdrowia
z dnia 18 kwietnia 2003 r.
w sprawie szczególnych warunków sanitarnych oraz wymagań w zakresie przestrzegania zasad higieny w procesie produkcji lub w obrocie naturalnymi wodami mineralnymi i naturalnymi wodami Ÿródlanymi
(Dz. U. Nr 89, poz. 842)

Na ich podstawie stosujemy następujšcy podział wód butelkowanych:

    Naturalna woda mineralna: Wydobywana ze ÂźrĂłdĹ‚a podziemnego, izolowanego geologicznie od zanieczyszczeĹ„ zewnÄ™trznych, o staĹ‚ym skĹ‚adzie mineralnym, bez zanieczyszczeĹ„. Sš to wody zawierajšce co najmniej 1000 mg/l rozpuszczalnych skĹ‚adnikĂłw mineralnych lub 250 mg dwutlenku wÄ™gla naturalnego pochodzenia. Do kategorii tej zalicza siÄ™ takĹĽe wody o duĹĽej iloÂści skĹ‚adnikĂłw mineralnych, lecz charakteryzujšce siÄ™ znaczšcš ĹĽywieniowo zawartoÂściš jednego lub kilku skĹ‚adnikĂłw mineralnych, np. wapnia, magnezu, wodorowÄ™glanĂłw lub niskš (poniĹĽej 20 mg/l) zawartoÂściš sodu.

    Wody ÂźrĂłdlane: Wydobywane ze ÂźrĂłdĹ‚a podziemnego, o staĹ‚ym skĹ‚adzie mineralnym, o łšcznej zwartoÂści rozpuszczonych mineraĹ‚Ăłw poniĹĽej 500 mg. Zasoby ÂźrĂłdĹ‚a muszš być udokumentowane. Wody te, ze wzglÄ™du na pierwotnš czystoœć sš niezwykle cenne do uĹĽytku w kuchni, w celu przygotowywania posiĹ‚kĂłw dla dzieci i niemowlšt, napojĂłw zimnych i goršcych, a takĹĽe do gotowania. Nie majš jednak cennych wĹ‚aÂściwoÂści wĂłd mineralnych, gdyĹĽ zwartoœć skĹ‚adnikĂłw mineralnych jest znikoma i nie ma praktycznie znaczenia dla zdrowia.

    Wody stoĹ‚owe: Powstaje ze zmieszania wĂłd ÂźrĂłdlanych lub podziemnych (sĹ‚użšcych do zaopatrywania ludnoÂści) z mineralnš lub dodaniu do nich koncentratu mineralnego. Ma to na celu uzyskanie specyficznych, pożšdanych wĹ‚aÂściwoÂści odĹĽywczych, zbliĹĽonych do naturalnej wody mineralnej. Z uwagi na fakt, ĹĽe skĹ‚ad wĂłd stoĹ‚owych jest zmieniany podczas produkcji nie moĹĽna ich okreÂślać i reklamować jako wĂłd mineralnych.

    ody mineralne klasyfikuje siÄ™ takĹĽe wedĹ‚ug zawartoÂści mikroelementĂłw na 1 litr. Wody wysoko zmineralizowane zawierajš ponad 1500 mg/l skĹ‚adnikĂłw mineralnych (np. Muszynianka, Buskowianka, Kryniczanka, Staropolanka itd.).
Wody œrednio zmineralizowane – między 500 a 1500 mg/l (np. Nałęczowianka, Grodziska itd.).
Wody nisko zmineralizowane – poniżej 500 mg/l. (np. Rzeszowianka, Połczynianka, Żywiec Zdrój itd.).

Co często pić?
Do częstego spożycia najlepsze sš wody o œredniej i niskiej mineralizacji, z mała zawartoœciš sodu. Większoœć wód dostępnych w sklepach odpowiada tym kryteriom. Można je spożywać bez ograniczeń.
Wody wysokomineralizowane nie sš dla każdego odpowiednie. Zbyt wysoka zawartoœć niektórych minerałów może być przyczynš ich kumulacji w wštrobie lub nerkach, co sprzyja rozwojowi niektórych chorób. Jeœli chcemy pić te wody, musimy sprawdzić ich skład i rozważyć, jaki mogš mieć wpływ na nasze zdrowie.
Osobnš grupę stanowiš wody lecznicze, takie jak Żuber, Jana, Józef, Wielka Pieniawa, które zawierajš mikroelementy w iloœciach wpływajšcych w znaczšcy sposób na fizjologię organizmu. Jeœli chcemy pić je systematyczne, musimy skonsultować ten zamiar z lekarzem.

    Tekst ten ukazaĹ‚ siÄ™ w miesiÄ™czniku LOP "Przyroda Polska" w czerwcu 2005 roku

Walentyna Rakiel-Czarnecka