Jaki jest polski system prawny?

Jednym z elementów przygotowań Polski do akcesji z Uniš Europejskš jest pełna implementacja unijnych przepisów prawnych (acquis communautaire) oraz ulepszenie struktur instytucjonalnych w ramach całej gospodarki żywnoœciowej.

    W Polsce, urzędowa kontrola żywnoœci prowadzona jest od wielu lat przez inspekcje podległe Ministerstwu Rolnictwa i Rozwoju Wsi. Nadzór nad produkcjš żywnoœci prowadzony jest zgodnie z zasadš „od pola do stołu” (from stable to table) przez:
• Inspekcję Weterynaryjnš
• Inspekcję Jakoœci Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych
• Inspekcję Ochrony Roœlin i Nasiennictwa (nadzór nad prawidłowym stosowaniem œrodków ochrony roœlin na pierwszym etapie kontroli całego łańcucha żywnoœciowego.
Nadzór natomiast nad handlem detalicznym żywnoœciš, żywnoœciš specjalnego przeznaczenia (np. żywnoœciš dietetycznš) oraz żywnoœciš dla niemowlšt prowadzi Inspekcja Sanitarna podległa Ministrowi Zdrowia, powołana do ochrony zdrowia publicznego.
W zakresie jakoœci handlowej działa Inspekcja Handlowa podległa Prezesowi Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów.

Najważniejsze akty prawne regulujšce w Polsce nadzór nad żywnoœciš to:
• Ustawa z 11 maja 2001 roku o warunkach zdrowotnych żywnoœci i żywienia.
Proszę Państwa – ta ustawa od 2001 roku, kiedy została uchwalona była aż 16 razy zmieniana. Ostatnia zmiana miała miejsce niedawno: podstawowym zadaniem tej ustawy jest wprowadzenie takich rozwišzań, które gwarantowałyby że w Polsce sprzedawana będzie wyłšcznie żywnoœć spełniajšca wymogi zdrowotne i sanitarne.
Jeden z zapisów ustawy upoważnia ministra zdrowia (z porozumieniu z ministrem rolnictwa) do okreœlenia norm stężeń biologicznych i chemicznych w produktach żywnoœciowych.
• Ustawa z 24 kwietnia 1997 roku o zwalczaniu chorób zakaŸnych zwierzšt, badaniu zwierzšt rzeŸnych i mięsa oraz o Inspekcji Weterynaryjnej
• Ustawa z 23 sierpnia 2001 roku o œrodkach żywienia zwierzšt
• Ustawa z 21 sierpnia 1997 roku
• Ustawa z 21 grudnia 2000 roku o jakoœci handlowej artykułów rolno-spożywczych

Podstawowym aktem regulujšcym kwestie bezpieczeństwa żywnoœci w Unii Europejskiej jest Rozporzšdzenie nr 178/2002 Parlamentu Europejskiego oraz Rady z 28 stycznia 2002 roku, ustanawiajšce generalne zasady prawa żywnoœciowego, powołujšce Europejski Urzšd ds. Bezpieczeństwa Żywnoœci oraz okreœlajšce procedury w tym zakresie.

Rozporzšdzenie ujednolica istniejšce wymagania unijne. Jest aktem prawa UE po raz pierwszy definiujšcym pojęcie żywnoœci i likwidujšcym tym samym rozbieżnoœci w definicjach stosowanych przez poszczególne kraje członkowskie. Rozporzšdzenie syntetyzuje następujšce zasady prawa żywnoœciowego:
• zasadę analizy ryzyka,
• zasadę ostrożnoœci,
• zasadę przejrzystoœci,
• odpowiedzialnoœć w zakresie żywnoœci i pasz,
• zasadę możliwoœci odszukania.

O tym, jakie sš zadania Europejskiego Urzędu ds. Bezpieczeństwa Żywnoœci – również w dalszej częœci spotkania.
Chcę wskazać na zastrzeżenia do Urzędu: powstały Urzšd miał umocnić system wsparcia naukowego i technicznego, który nie był już w stanie odpowiadać na wzrastajšce wymagania wobec niego. W rok po rozszerzeniu Unii w skład kierownictwa Urzędu i licznych jego komisji wchodzi jeden jedyny „przedstawiciel” nowych krajów członkowskich, a udział instytucji i pojedynczych osób z tych krajów w pracach Urzędu jest ograniczony do ciał doradczych i zupełnie przypadkowy. Brak reprezentacji oznacza, że nowe kraje członkowskie sš tu jawnie dyskryminowane. Czego efektem może być podłożenie bomby zegarowej pod ich sektor rolnictwa i gospodarki żywnoœciowej.

Ale powróćmy do
Rozporzšdzenia nr 178/2002, na podstawie którego został powołany System Wczesnego Ostrzegania o Niebezpiecznych Produktach Żywnoœciowych i Paszach (RASFF – Rapid Alert System for Food and Feed)..

Prawodawstwo polskie również reguluje kwestie bezpieczeństwa żywnoœci. Na podstawie Ustawy z 22 stycznia 2000 roku o ogólnym bezpieczeństwie produktów (Dz. U. nr 15, poz. 179) utworzono Krajowy System Informowania o Niebezpiecznych Produktach Żywnoœciowych. System ten obejmuje też œrodki żywienia zwierzšt. Ustawodawca nałożył na jego pracowników obowišzek szybkiego informowania organów administracji państwowej i samorzšdowej, zainteresowanych instytucji oraz konsumentów o zagrażajšcej zdrowiu i życiu, żywnoœci dla ludzi i paszach dla zwierzšt. Od 2003 roku system ten jest częœciš składowš RASFF. Powołany został również Krajowy System Monitorowania Wypadków Konsumenckich, gromadzšcy informacje, w tym dane o stanie zdrowia ludnoœci, umożliwiajšcy zapobieganie powstawania zagrożeń.

Dla zapewnienia bezpieczeństwa żywnoœci i sprawnej kontroli i nadzoru rzšd RP przyjšł dokument pt. Strategia Bezpieczeństwa Żywnoœci. Koordynację realizacji strategicznych celów w nim okreœlonych powierzono Ministrowi Zdrowia.
Kompleksowa realizacja strategii wymaga porozumienia wszystkich zainteresowanych instytucji.
Przy Kancelarii Prezesa Rady Ministrów powołano Międzyresortowy Zespół do spraw Bezpieczeństwa Żywnoœci. Zespołowi temu przewodniczy Główny Inspektor Sanitarny. Chętnie usłyszelibyœmy – dzisiaj, lub w innym czasie – na jakim etapie prac jest ten Zespół?

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi w celu koordynacji działań podległych mu organów urzędowej kontroli żywnoœci powołał Resortowy Zespół do spraw Bezpieczeństwa Żywnoœci. Niestety nie udało nam się zebrać informacji i pracach tego zespołu, być może dzisiaj usłyszymy o jego działaniach?

Proszę Państwa - Polska musi być pewnym i odpowiedzialnym ogniwem w łańcuchu bezpieczeństwa żywnoœci na œwiecie
I jeœli mówimy dzisiaj o bezpieczeństwie żywnoœci to nie dlatego, że chcemy komukolwiek przyłożyć. Robimy to z głębokiego przeœwiadczenia, że mamy duże bogactwo - bieda, jakiej doœwiadczaliœmy jest naszym przekleństwem, ale i szczęœciem, sprawiła bowiem, że nasze gleby nie sš skażone różnymi odmianami pestycydów, herbicydów itp. – pod tym względem przodujemy w Europie - i musimy o nie dbać.
Polskie płody rolne na starcie procesu przetwórczego należš do najzdrowszych.
W UE majš żywnoœć nie zawsze smacznš i zawierajšcš wiele syntetycznych substancji – ale cišgle zachowujšcš zasady bezpieczeństwa zdrowotnego. Tymczasem my posiadamy wspaniały materiał wyjœciowy ale następnie potrafimy go zepsuć, i to dosyć skutecznie. Nie zawsze bowiem to co jest smaczne jest jednoczeœnie zdrowe.

Krytykujšc, oceniajšc, zmieniajšc, musimy pamiętać, aby ocalić to, co mamy dobre. A dobre sš nasze wartoœciowe produkty, spełniajšce wszystkie wymogi bezpieczeństwa,
rolnictwo ekologiczne, produkty regionalne, nasze sprawdzone receptury.
W rok po poszerzeniu Unii Europejskiej łatwo dostrzec jak pilnej naprawy wymaga zarzšdzanie systemem ochrony zdrowia konsumentów w Polsce prowadzonym przez organy Państwowej Inspekcji Sanitarnej nadzorowane przez Ministra Zdrowia.
Jest też jeszcze wiele do zrobienia w zakresie dobrostanu zwierzšt i spełnienia wymogów ochrony œrodowiska w rolnictwie.
Polska musi jak najszybciej zreorganizować służby Inspekcji Weterynaryjnej i Ochrony Œrodowiska by wypełnić swoje zobowišzania z traktatu akcesyjnego. Bardzo złym sygnałem jest brak egzekucji wymogu uzyskiwania pozwoleń zintegrowanych ochrony œrodowiska oraz brak pełnego nadzoru w zakresie dobrostanu zwierzšt w wielkich fermach hodowli przemysłowej
Organizacje, stowarzyszenia producentów żywnoœci, jak też konsumenckie dostrzegajš koniecznoœć konsolidacji i uproszczenia prawa żywnoœciowego oraz opracowania ustawy „Prawo Żywnoœciowe”, która na wzór prawa unijnego i wielu krajów członkowskich UE, będzie podstawowym aktem prawnym w kraju w zakresie żywnoœci.
Tak uważa np. Polska Federacja Producentów Żywnoœci. PFPŻ uważa także, że istnieje pilna potrzeba i koniecznoœć ujednolicenia definicji i pojęć stosowanych w polskim ustawodawstwie, szczególnie dotyczšcym produkcji żywnoœci. Obecne zróżnicowanie stosowanych definicji oraz wprowadzanie pojęć nie występujšcych w przepisach UE wynika często z resortowego charakteru ustaw i może być niepotrzebnš komplikacjš w uzyskaniu zgodnoœci polskiego ustawodawstwa z regulacjami unijnymi. Opracowanie fundamentalnego aktu prawnego powinno doprowadzić do ujednolicenia definicji i pojęć odnoszšcych się do problematyki żywnoœciowej.

Dzisiejszej konferencji przyœwiecajš dwa cele:
Wysłuchanie opinii wszystkich zainteresowanych problemem, a następnie wnikliwa analiza, wycišganie wniosków, stawianie diagnozy.
Powołanie Zespołu ds. Bezpieczeństwa Żywnoœci.
Zespół powstaje z inicjatywy Klubu Parlamentarnego PSL, który będzie go wspierał i będzie mu patronował.
Jakie będzie jego zadanie? Bardzo trudne – przygotowanie projektu ustawy „Prawo żywnoœciowe” oraz projektu powołania jednolitej i kompleksowej „Inspekcji Żywnoœci”. Zespół to będzie pierwszy krok, planujemy tez inne działania...
Proces dostosowywania polskiego ustawodawstwa żywnoœciowego do wymogów Unii Europejskiej spowodował, że jest ono nieprzejrzyste i wymaga m.in. ujednolicenia definicji oraz pojęć z zakresu sektora żywnoœciowego. Istnieje też pilna potrzeba prowadzenia planowej kontroli obszarów zwišzanych z tym sektorem, zmiany wymaga system urzędowej kontroli żywnoœci.
Zapraszamy Państwa do pracy w tym Zespole.

Walentyna Rakiel-Czarnecka