|
Dobry chleb na ka偶dym stole. Jak to zrobi膰? c.d. WITAMINY
Sk艂adniki reguluj拧ce przemian臋 materii i energii. S拧
to niezb臋dne dla cz艂owieka substancje organiczne, kt贸re musz拧 by膰 wprowadzone
do organizmu z po偶ywieniem i kt贸rych organizm nie mo偶e sam wytworzy膰 lub
syntetyzuje je w za ma艂ej ilo聹ci. Mog拧 by膰 te偶 syntetyzowane w jelitach przez symbiotyczn拧 form臋 bakteryjn拧. Znamy ponad 40 witamin, z kt贸rych po艂owa jest potrzebna cz艂owiekowi, a pozosta艂e r贸偶nym zwierz臋tom. S拧 zwi拧zki, kt贸re s拧
witaminami dla cz艂owieka, lecz nie zawsze s拧 r贸wnie偶 witaminami dla zwierz拧t.
Np. witamina C (kwas askorbinowy) jest bardzo wa偶n拧 witamin拧 dla cz艂owieka,
lecz - opr贸cz ma艂p i 聹winki morskiej, dla kt贸rych jest te偶 witamin拧 - dla
innych zwierz拧t jest metabolitem, tj. produktem przemiany innych zwi拧zk贸w, nie
jest zatem witamin拧.
Witaminy mog拧 wyst臋powa膰 w po偶ywieniu w formie
aktywnej lub jako >PROWITAMINY,
kt贸re dopiero w organizmie cz艂owieka przechodz拧 w form臋 aktywn拧. Za witaminy
uwa偶amy takie substancje organiczne, kt贸re wywieraj拧 biologiczne dzia艂anie w
bardzo ma艂ych st臋偶eniach, wynosz拧cych od kilku do kilkunastu mikron贸w lub
miligram贸w, staj拧c si臋 katalizatorami, przyspieszaj拧cymi przemiany r贸偶nych
zwi拧zk贸w. Biologiczne dzia艂anie witamin mog拧 blokowa膰 >ANTYWITAMINY.
Niedob贸r i ca艂kowity brak witamin w po偶ywieniu
powoduj拧 zak艂贸cenia w funkcjonowaniu organizm co przejawia si臋 swoistymi
chorobami, hypowitaminozami i
awitaminozami. Witaminy maj拧 swoje nazwy, zwi拧zane z ich w艂a聹ciwo聹ciami
biochemicznymi, a dla cel贸w praktycznych oznaczono je du偶ymi literami
艂aci艅skiego alfabetu.
聽聽聽聽聽聽聽聽聽 Witaminy dzielimy na: - rozpuszczalne
w wodzie i rozpuszczalne w t艂uszczach. Witaminy rozpuszczalne w wodzie to: W. C i W. grupy B:聽 B1, B2, B6,
PP, H, B12, B15, kwas pantotenowy, kwas foliowy. W. rozpuszczalne w t艂uszczach to:
A,D,E i K.
聽
WITAMINA A (retinol). Jest niezb臋dna do prawid艂owego wzrostu i
proces贸w regeneracyjnych (gojenie si臋 ran), poniewa偶 reguluje procesy tworzenia
si臋 nowych kom贸rek, zw艂aszcza nab艂onkowych. Warunkuje prawid艂owy przebieg
czynno聹ci sk贸ry i b艂on 聹luzowych. Znacz拧ca jest jej rola w p艂odno聹ci i
funkcjonowaniu uk艂adu immunologicznego. Jako sk艂adnik purpury wzrokowej
(rodopsyny) wp艂ywa na nale偶yte funkcjonowanie wzroku. Bierze udzia艂 w cyklu
przemian w臋glowodanowych, przy odbudowie glikogenu (glikoneogenezie). Bierze
te偶 udzia艂 w syntezie hormon贸w kory nadnerczy. Witamina A, a szczeg贸lnie jej
prowitamina - beta-karoten ma w艂a聹ciwo聹ci antyoksydacyjne i nale偶y do
najwa偶niejszych >ANTYOKSYDANT脫W
(przeciwutleniaczy), kt贸re
niszcz拧 >WOLNE RODNIKI i
nadtlenki kwas贸w t艂uszczowych, wsp贸艂winnych w powstawaniu mia偶d偶ycy i
nowotwor贸w. Jest wra偶liwa na dzia艂anie promieni ultrafioletowych (UV), na
utlenianie t艂uszcz贸w (je艂czenie), kt贸re s拧 jej no聹nikiem, na dzia艂anie tlenu i
聹rodk贸w oksydacyjnych i na d艂ugotrwa艂e ogrzewanie. 聫r贸d艂em witaminy A s拧
wy艂拧cznie produkty pochodzenia zwierz臋cego: w拧troba, nerki, mi臋so i produkty
mi臋sne, ryby morskie i t艂uszcz rybi (tran), mleko i produkty mleczne, mas艂o, witaminizowane聽 margaryny,
偶贸艂tko jaja. Prowitamin拧 A s拧 karotenoidy,
kt贸rych 聼r贸d艂em s拧gi produkty zwierz臋ce, i ro聹linne. W 偶ywieniu cz艂owieka
najwa偶niejszy jest聽 beta-karoten. Po spo偶yciu potraw
przechodzi on w organizmie cz艂owieka przemian臋 (konwersj臋) na witamin臋 A.
Proces ten usprawniaj拧 spo偶yte wraz z potraw拧 t艂uszcze, np. dodatek do sur贸wek
i sa艂atek 聹mietany, jogurtu, majonezu i oleju. 聫r贸d艂em karotenu s拧
pomara艅czowo-偶贸艂te i zielone warzywa i owoce: marchew, szpinak, dynia,
pomidory, szczypiorek, natka pietruszki, koperek, sa艂ata, brzoskwinie, morele.
Hypowitaminoza A (niedob贸r) przejawia si臋 zmianami w sk贸rze, kt贸re doprowadzaj拧
do rogowacenia, szczeg贸lnie dooko艂a torebek w艂osowych (聞g臋sia sk贸rka").
Takie偶 zmiany powstaj拧 w b艂onach 聹luzowych oczu, dr贸g oddechowych i przewodu
pokarmowego. Wyst臋puje 聹wiat艂owstr臋t i 聹lepota zmierzchowa (tzw. 聞kurza 聹lepota"),
sucho聹膰 spoj贸wek oczu, spadek odporno聹ci i 艂atwe uleganie infekcjom, podatno聹膰
na paradontoz臋. Awitaminoza A, z powodu d艂ugotrwa艂ego zupe艂nego braku witaminy
A w po偶ywieniu, przejawia si臋 ca艂kowitym wyschni臋ciem rog贸wki ocznej
(kseroftalmi拧), jej rozmi臋kczeniem (keratomalacj拧), z upo聹ledzeniem wzroku, a
nawet ca艂kowit拧 jego utrat拧.
H y p e r w i t a m i n o z a A, czyli jej nadmiar
zmo偶e nast拧pi膰 po d艂ugotrwa艂ym przyjmowaniu farmakologicznych preparat贸w
witaminy A, poniewa偶 gromadzi si臋 ona w w拧trobie (95% wszystkich jej zapas贸w w
organizmie cz艂owieka). Dlatego, nale偶y przestrzega膰 wskaz贸wek lekarza, je聹li
zaleca odpowiednie przerwy w przyjmowaniu takich lek贸w. W przeciwnym razie mo偶e
doj聹膰 do ostrych zatru膰 i uszkodzenia w拧troby. Mi臋dzy聽 witaminami A i C musi by膰 zachowana r贸wnowaga
w 偶ywieniu. Zwi臋kszenie ilo聹ci witaminy A (w leczeniu), bez r贸wnoczesnego
zwi臋kszenia ilo聹ci witaminy C, mo偶e doprowadzi膰 do niedoboru
kwasu askorbinowego w organizmie. Zapotrzebowanie na witamin臋 A wynosi: dla
dzieci 800 ug/os/dz i dla m艂odzie偶y 800-1000 ug/os/dz; dla kobiet 800 ug/os/dz;
dla kobiet ci臋偶arnych i karmi拧cych 1200-1600 ug/os/dz; dla m臋偶czyzn 1000
ug/os/dz.
聽
WITAMINA B1 - (tiamina), zwana dawniej aneuryn拧, witamina z grupy
B, rozpuszczalna w wodzie, jest niezb臋dna do - prawid艂owego funkcjonowania
uk艂adu nerwowego, poniewa偶 jest sk艂adnikiem enzym贸w, potrzebnych do przemiany
energii, a glukoza jest jedynym
substratem energetycznym dla m贸zgu. Wchodzi w sk艂ad enzym贸w katalizuj拧cych
procesy po聹redniej przemiany w臋glowodan贸w, jest cz臋聹ci拧 sk艂adow拧 grupy
prostetycznej enzymu karboksylazy, potrzebnej do utleniania i przekszta艂cania
kwasu pirogronowego i kwasu alfa-keto-glutarowego, kt贸ry jest jednym z ogniw cyklu Krebsa w spalaniu tlenowym;
wywiera wp艂yw na dzia艂anie gruczo艂贸w wewn臋trznego wydzielania, wp艂ywa na cykl
p艂ciowy u kobiet, hamuje wp艂yw esterazy cholinowej, zwi臋kszaj拧c przez to
dzia艂anie acetylocholiny, wspomaga zwi臋kszanie zapas贸w glikogenu w w拧trobie i
zdolno聹膰 fagocytarn拧 leukocyt贸w. Hypowitaminoza聽
B1 przejawia si臋 zwi臋kszon拧 pobudliwo聹ci拧 nerwow拧, szybkim
m臋czeniem si臋 przy pracy umys艂owej, b贸lami w r贸偶nych okolicach cia艂a
(nerwob贸lami). Awitaminoza B1 - choroba beri-beri, polega na
charakterystycznych zmianach degeneracyjnych w uk艂adzie nerwowym. Dochodzi do
wielonerwowego zapalenia, pora偶e艅, zanik贸w mi臋聹ni, wyst臋puj拧 obrz臋ki ko艅czyn,
twarzy i tu艂owia, brak聽 艂aknienia i zmiany troficzne na
sk贸rze. 聫r贸d艂em witaminy B1 s拧 zar贸wno produkty ro聹linne, jak i
zwierz臋ce. Bardzo du偶o jest jej w dro偶d偶ach piwowarskich, orzechach, produktach zbo偶owych, szczeg贸lnie w
razowym chlebie i kaszach z pe艂nego przemia艂u, np. w kaszy gryczanej i w p臋czaku. Jest jej du偶o w grochu, fasoli, w
podrobach (w w拧trobie i nerkach), w mi臋sie, szczeg贸lnie w wieprzowinie. Przy
obr贸bce kulinarnej straty wynosz拧 15-20%. Zapotrzebowanie na witamin臋 B1
jest w granicach 0,7-2,0 mg/os/dz. W pracy fizycznej, w sporcie ro聹nie.
聽
WITAMINA B2 - (rybof1awina, laktof1awina) , witamina z grupy B,
rozpuszczalna w wodzie. Jest sk艂adnikiem a偶 60 enzym贸w. Bierze udzia艂 w
procesach tkankowych utleniania i redukcji, bo wchodzi w sk艂ad enzym贸w
oddechowych, bierze udzia艂 w metabolizmie w臋glowodan贸w, t艂uszcz贸w i bia艂ek.
Jest cz臋聹ci拧 sk艂adow拧 enzym贸w, kt贸re katalizuj拧 utlenianie glukozy,
alfa-aminokwas贸w, przemiany witaminy
A, witaminy B6, - kwasu foliowego oraz uczestnicz拧 w
rozk艂adzie i syntezie kwas贸w
t艂uszczowych, odgrywa bardzo wa偶n拧 rol臋 w prawid艂owym funkcjonowaniu
wzroku; potrzebna jest do utrzymania przejrzysto聹ci tkanek oka; zapobiega
powstawaniu za膰my; uczula wzrok na kr贸tkie fale; niweluje szkodliwe dzia艂anie
nadmiaru metali ci臋偶kich, wspomaga odporno聹膰 organizmu. Hypowitaminoza B2
przejawia si臋 pogorszeniem ostro聹ci wzroku, 聹wiat艂owstr臋tem, 艂zawieniem,
oko艂orog贸wkowym wrastaniem naczy艅 krwiono聹nych. Awitaminoza B2 - to
聹wiat艂owstr臋t, oko艂orog贸wkowe wrastanie naczy艅, zajady w k拧cikach ust., p臋kanie
warg z tworzeniem si臋 strup贸w, zmiany zapalne na j臋zyku (obrzmienie brodawek
grzybowatych), wyst臋powanie zmian 艂ojotokowych na fa艂dach nosowo-policzkowych,
zmiany w funkcji uk艂adu nerwowego, objawiaj拧ce si臋 zwi臋kszeniem odruch贸w,
paleniem w stopach, cz臋聹ciowym zanikiem nerwu wzrokowego, os艂abieniem i
zaburzeniem zborno聹ci ruch贸w, oczopl拧sem, zawrotami g艂owy, dr偶eniem, kurczami,
apati拧 i in. Zapotrzebowanie cz艂owieka na witamin臋 B2 zale偶nie od
wieku, p艂ci i aktywno聹ci wynosi 0,8-2,2 mg/os/dz. Ro聹nie w pracy fizycznej i w
sporcie, w czasie intensywnego wzrostu, w ci拧偶y, przy stosowaniu 聹rodk贸w
antykoncepcyjnych, w sytuacjach stresowych. 聫 r 贸 d 艂 e m witaminy B2
s拧:聽 mleko, sery, jaja, mi臋so i produkty zbo偶owe. Najwi臋cej
ryboflawiny jest w: w dro偶d偶ach i skie艂kowanych ziarnach zb贸偶. Witamina B2
ulega rozk艂adowi pod wp艂ywem promieni s艂onecznych.
聽
WITAMINA B5 - (kwas pantotenowy), nazywany
czynnikiem wzrostowym dla dro偶d偶y, Bios II i czynnikiem przes拧czalnym II,
witamin z grupy B, rozpuszczalna w wodzie. Jest jednym z element贸w sk艂adowych
koenzymu A, a wi臋c jest niezb臋dny do przemian zwi拧zanych z gospodark拧
energetyczn拧 ustroju cz艂owieka. Jest niezb臋dny do prawid艂owego dzia艂ania
niekt贸rych gruczo艂贸w wydzielania wewn臋trznego (dokrewnych), zw艂aszcza kory
nadnercza, w kt贸rych zachodzi synteza hormon贸w
sterydowych. Kwas pantotenowy
ma r贸wnie偶 wp艂yw na produkcj臋 przeciwcia艂, we wsp贸艂dzia艂aniu z witamin拧 B6.
A zatem jest konieczny do odporno聹ci organizmu na infekcje. Zwi臋ksza wydolno聹膰
fizyczn拧 i pomaga w pracy w trudnych warunkach, np. w niskiej temperaturze i w
hipoksji (niedotlenieniu). Hypowitaminoza kwasu pantotenowego objawia si臋
paleniem i pieczeniem w stopach, w kt贸rych potem pojawiaj拧 si臋 silne b贸le.
Nieraz sw臋dzenie i pieczenie st贸p staje si臋 tak uporczywe i dokuczliwe, 偶e mo偶e
doj聹膰 do zaburze艅 psychicznych. Awitaminoza聽
kwasu pantotenowego, w badaniach eksperymentalnych na ludziach,
偶ywionych diet拧 zupe艂nie pozbawion拧 tej witaminy - zosta艂a zaobserwowana
dopiero po 6-9 miesi拧cach. By艂y to b贸le brzucha, zaburzenia snu, b贸le g艂owy,
z艂e samopoczucie, nudno聹ci, wymioty, wzd臋cia i kurcze brzucha, zaburzenia
czucia r拧k i n贸g, kurcze mi臋聹ni 艂ydek i nieraz zaburzenia koordynacji ruchowej.
Ale w warunkach naturalnych, awitaminoza tego typu nie wyst臋puje, poniewa偶 kwas
pantotenowy wyst臋puje . powszechnie (po starogrecku pantos - znaczy wszystek) w
produktach spo偶ywczych. 聫r贸d艂em kwasu pantotenowego s拧: dro偶d偶e, w拧troba,
nerki, otr臋by pszenne, groch, soja. Zapotrzebowanie聽 na kwas pantotenowy wynosi 5-10 mg/os/dz (dla
sportowc贸w wyczynowych do 50 mg/os/dz). Podczas gotowania straty kwasu
pantotenowego si臋gaj拧 30-50%.
聽
WITAMINA B6 - (pirydoksyna, pirydoksal, pirydoksamina), witamina z grupy
B, rozpuszczalna w wodzie, stanowi sk艂adow拧 cz臋聹膰 wielu enzym贸w, bior拧cy udzia艂
w procesach przebudowy i rozk艂adu niekt贸rych聽
aminokwas贸w, a wi臋c jest
niezb臋dna do przemiany bia艂ek.
Wyst臋puje w tkankach g艂贸wnie w postaci estr贸w fosforanowych, kt贸re pe艂ni拧
funkcj臋 fizjologiczn拧, jako koenzymy ponad 50 r贸偶nych enzym贸w, katalizuj拧cych
nie tylko przemian臋 bia艂ek, lecz tak偶e t艂uszcz贸w
i w臋glowodan贸w. Witamina B6
wp艂ywa na metabolizm cholesterolu,
niezb臋dnych nienasyconych kwas贸w t艂uszczowych
(NNKT), hormon贸w sterydowych, na syntez臋 insuliny i
prawid艂owe funkcjonowanie uk艂adu odporno聹ciowego. Hypowitaminoza i awitaminoza
B6 wywo艂uj拧 podobne objawy, jak awitaminoza innych witamin z grupy
B, a wi臋c: 艂ojotokowe zapalenie sk贸ry twarzy, szczeg贸lnie w okolicy powiek,
brwi i k拧cik贸w ust.; zapalenie sk贸ry z t艂uszczeniem i odk艂adaniem barwnika,
zapalenie j臋zyka, zapalenie spoj贸wek, zaburzenie czucia, dr臋twienie, mrowienie
r拧k i st贸p, wzmo偶enie odruch贸w, zapalenie wielu nerw贸w, palenie i pieczenie
st贸p. Zapotrzebowanie cz艂owieka na witamin臋 B6 jest 聹ci聹le zwi拧zane
z ilo聹ci拧 spo偶ywanego bia艂ka. Optymalny jest stosunek 0,002 mg B6/g
bia艂ka. Zapotrzebowanie na witamin臋 B6 ro聹nie te偶 przy zwi臋kszonej
ilo聹ci spo偶ywanego t艂uszczu. Jest wi臋ksze u pracuj拧cych fizycznie i u sportowc贸w,
kt贸rzy maj拧 zwi臋kszone zapotrzebowanie na bia艂ko. Witamina B6
wyst臋puje powszechnie w produktach spo偶ywczych, kompleksowo z innymi witaminami
z grupy B. Dobrym 聼r贸d艂em witaminy B6 s拧: dro偶d偶e, kie艂ki pszenicy,
sucha fasola, m拧ka, ziemniaki, banany, mi臋so, jaja, Pod wp艂ywem przetwarzania i
proces贸w kulinarnych zawarto聹膰 pirydoksyny w produktach spo偶ywczych spada.
聽
WITAMINA聽 B12 (koba1amina),
witamina z grupy B, rozpuszczalna w wodzie, niezb臋dna do prawid艂owego
dojrzewania i funkcjonowania wszystkich kom贸rek w organizmie, a szczeg贸lnie
kom贸rek szpiku kostnego, uk艂adu moczowego i przewodu pokarmowego. Wsp贸lnie z
kwasem foliowym wp艂ywa na syntez臋 kwas贸w nukleinowych. Zaburzenia w ich
syntezie najdobitniej wyst臋puj拧 w uk艂adzie krwiono聹nym, w kt贸rym dochodzi do
zmian megaloblastycznych w czerwonych i bia艂ych krwinkach. Podobne zmiany mog拧
nast拧pi膰 r贸wnie偶 w innych tkankach, np. w nab艂onku przewodu pokarmowego.
Witamina B12 bierze udzia艂 w syntezie aminokwas贸w i bia艂ek szpiku
kostnego w metabolizmie t艂uszcz贸w ustrojowych i w臋glowodan贸w. Hypowitaminoza B12
- to objawy anemii, przyspieszenie czynno聹ci serca i oddech贸w, szybkie m臋czenie
si臋, b贸le i zawroty g艂owy, mroczki przed oczami, os艂abienie mi臋聹ni, senno聹膰 i
inne. Awitaminoza B12 - to choroba Addisona-Biermera, zwana dawniej anemi拧 z艂o聹liw拧, g艂贸wnie
spowodowana upo聹ledzeniem wch艂aniania witaminy B12 z przewodu
pokarmowego z powodu braku tzw. czynnika wewn臋trznego, kt贸ry jest wydzielany
przede wszystkim w 偶o艂拧dku, w pewnym stopniu te偶 w surowicy krwi i w w拧trobie.
Zapotrzebowanie cz艂owieka wg polskich norm wynosi w r贸偶nych grupach wiekowych
0,5 - 3,0 mg/os/dz. Wedle opina
wielu badaczy podstawowym 聼r贸d艂em witaminy B12 dla cz艂owieka s拧
drobnoustroje, kt贸re j拧 produkuj拧: bakterie i promieniowce, w niewielkim stopniu
dro偶d偶e i ple聹nie. Stosowane przy fermentacji 偶贸艂tych ser贸w bardzo je
wzbogacaj拧 w witamin臋 B12. W produktach ro聹linnych jest jej bardzo
ma艂o i to w formie nieprzyswajalnej dla cz艂owieka. Z tego powodu u wegan
dochodzi cz臋sto do anemii, G艂贸wnym 聼r贸d艂em witaminy B12 s拧 produkty
zwierz臋ce: w拧troba i mi臋so rze聼ne prze偶uwaczy (wo艂owe), poniewa偶 w pod偶o艂拧dku
tych zwierz拧t 偶yj拧 bakterie, produkuj拧ce witamin臋 B12. Straty
witaminy B12 podczas gotowania s拧 mniejsze ni偶 witaminy B1,
jednak偶e zale偶nie od czasu dzia艂ania podwy偶szonej temperatury dochodz拧 do
8-30%.
聽
WITAMINA B15 - (kwas pangamowy), witamina z
grupy B, rozpuszczalna w wodzie, znana jako lek 聞Calgam". Znajduje
zastosowanie w medycynie klinicznej, w leczeniu chor贸b w拧troby, uk艂adu kr拧偶enia
i uk艂adu oddechowego, w schorzeniach sk贸ry i w zatruciach. Wykazuje r贸偶norodne
dzia艂anie na procesy przemiany materii, podwy偶sza odporno聹膰 organizmu na
hipoksje (niedotlenienie), wzmaga stopie艅 wykorzystania tlenu przez tkanki i
efektywno聹膰 proces贸w utleniania, przyspiesza syntez臋 glikogenu w mi臋聹niach i w
w拧trobie, kreatyny i fosfokreatyny w mi臋聹niach, intensywno聹膰 przemiany
t艂uszcz贸w, zapobiegaj拧c nadmiernemu gromadzeniu si臋 ich w kom贸rkach w拧troby. W
razie nadmiernego st艂uszczenia w拧troby sprzyja jej odt艂uszczeniu i gromadzeniu
w臋glowodan贸w. Z tych wszystkich wzgl臋d贸w jest wysoko ceniona w sporcie
wyczynowym, tak偶e jako sk艂adnik od偶ywek, nie s拧 znane objawy niedobor贸w i braku
witaminy B15 w po偶ywieniu. Jest szeroko rozpowszechniona w
przyrodzie. 聫r贸d艂em witaminy B15 s拧: ziarna zb贸偶, nasiona, w拧troba,
mi臋sie艅 sercowy. Witamina B15 towarzyszy innym witaminom z grupy B w
po偶ywieniu.
聽
CHOLINA - (witamina聽 z
grupy B), wykazuje dzia艂anie lipotropowe, niezb臋dna do prawid艂owego
funkcjonowania kom贸rek nerwowych. Zapobiega odk艂adaniu si臋 cholesterolu w 聹cianie t臋tnicy.
Niedobory i brak choliny w po偶ywieniu prowadz拧 do st艂uszczenia w拧troby.
聽
INOZYTOL, (witamina z grupy B), rozpuszczalna w wodzie, dzia艂a
lipotropowo synergistycznie z聽 cholin拧, wchodzi w sk艂ad lecytyny,
bierze udzia艂 w przemianach t艂uszcz贸w
i cholesterolu. Objawy hypowitaminozy i awitaminozy - to 艂ysienie
i zaburzenia w przemianie t艂uszcz贸w. G艂贸wne 聼r贸d艂a inozytolu to: ryby, produkty
zbo偶owe, mi臋so, soja, w拧troba.
聽
WITAMINA C -
(kwas L-askorbinowy, kwas L - dehydroaskorbinowy), witamina rozpuszczalna w
wodzie, ma bardzo du偶e biologiczne znaczenie. Jest niezb臋dna do wytwarzania
substancji cementuj拧cej 聹r贸db艂onki naczy艅 krwiono聹nych, szczeg贸lnie kapilar贸w;
do wytwarzania ko1agenu, z kt贸rego powstaje tkanka 艂拧czna ko聹ci, z臋b贸w i
chrz拧stek; - do wytwarzania krwinek czerwonych, wspomaga syntez臋 hemoglobiny; -
wp艂ywa na wytwarzanie cia艂 odporno聹ciowych we krwi; - ma w艂a聹ciwo聹ci
bakteriob贸jcze; - neutralizuje jady, wywiera dzia艂anie odtruwaj拧ce wobec
destrukcyjnego wp艂ywu na organizm niekt贸rych zwi拧zk贸w truj拧cych, np. o艂owiu; -
aktywuje lub hamuje dzia艂ania niekt贸rych hormon贸w i enzym贸w; - dzia艂a
synergistycznie (wspieraj拧co) w stosunku do hormon贸w nadnerczy (katecholamin);
- bierze udzia艂 w procesach oksydoredukcyjnych czyli utleniania i redukcji; -
jest naturalnym antyoksydantem
(przeciwutleniaczem), chroni拧cym organizm przed dzia艂aniem nadtlenk贸w lipid贸w i
wolnych rodnik贸w, wi臋c dzia艂a
przeciwmia偶d偶ycowo i przeciwnowotworowo; - hamuje wczesne stadia karcinogenezy.
Zapotrzebowanie na witamin臋 C wynosi u zdrowego cz艂owieka, zale偶nie od wieku,
p艂ci i aktywno聹ci fizycznej: 50-100 mg/os/dz, 聹rednio 70 mg/os/dz. Wzrasta w
pracy fizycznej i znacznie w sporcie oraz u os贸b z nadci聹nieniem t臋tniczym, u
palaczy tytoniu, u chorych na cukrzyc臋 (diabetyk贸w) oraz pod wp艂ywem
d艂ugotrwa艂ego stresu. Wi臋ksze zapotrzebowanie na witamin臋 C maj拧 mieszka艅cy
du偶ych miast, gdzie w powietrzu atmosferycznym jest du偶o tlenku w臋gla, kt贸ry
niszczy kwas askorbinowy. Witamina C nie magazynuje si臋 w tkankach organizmu
cz艂owieka, tote偶 nale偶y dba膰 o codzienne dostarczanie jej w normie z
po偶ywieniem. Wymaga nale偶ytego traktowania produkt贸w przy obr贸bce kulinarnej,
gdy偶 艂atwo ulega inaktywacji pod wp艂ywem dzia艂ania tlenu powietrza. W czasie
obr贸bki termicznej straty witaminy C dochodz拧 do 50-70%. Dobrym 聼r贸d艂em
witaminy C s拧 owoce i warzywa: owoc r贸偶y (przetwory), czarne porzeczki,
czerwone i bia艂e porzeczki, truskawki, poziomki, maliny, czarne jagody, agrest,
aronia, pomara艅cza, grapefruit, mandarynka, cytryna, kapusta bia艂a, w艂oska i
czerwona, brukselka, kalafior, pomidory, papryka. W innych owocach i warzywach
jest r贸wnie偶 obecna witamina C, lecz nie s拧 w ni拧 zasobne, produkty te
spo偶ywane w du偶ych ilo聹ciach (ziemniaki, jab艂ka, gruszki, czere聹nie, wi聹nie, buraki
itp.) mog拧 jednak dostarczy膰 znacz拧cych ilo聹ci witaminy C. Hypowitaminoza
przejawia si臋 szybkim m臋czeniem si臋, b贸lami g艂owy, brakiem apetytu, b贸lami
stawowymi. Awitaminoza - ci臋偶ka choroba zwana gnilcem lub szkorbutem przejawia
si臋 rozpulchnieniem i krwawieniem dzi拧se艂, rozchwianiem i wypadaniem z臋b贸w,
potem krwawymi wybroczynami na sk贸rze, w mi臋聹niach, wewn拧trz czaszki, w
krwotokami z nosa. Gojenie si臋 ran jest upo聹ledzone, dochodzi do infekcji,
gnicia, odpadania tkanek i do zgonu.
聽
WITAMINA D - (ka1cyfero1), przeciwkrzywicza witamina
rozpuszczalna w t艂uszczach, obejmuje wszystkie naturalne i sztucznie otrzymane
zwi拧zki, kt贸rych znamy co najmniej 10. Witamin臋 D2 otrzymuje si臋
przez na聹wietlenie ergostero1u , kt贸ry jest sk艂adnikiem grzyb贸w, promieniami
ultrafioletowymi (lampami kwarcowymi), Witamin臋 D3 przez
na聹wietlanie 7-dehydrocholesterolu, kt贸ry jest prowitamin拧聽 D3, promieniami s艂onecznymi. Tote偶
rozs拧dne przebywanie na s艂o艅cu z odkryt拧 sk贸r拧 (nie tylko na pla偶y, lecz tak偶e
na ulicy, w parku itp., z ods艂oni臋tym dekoltem i ramionami lub przedramionami i
podudziami) i w聽 p贸艂cieniu , w kt贸rym
r贸wnie偶 oddzia艂uje ultrafiolet - jest聽
bardzo聽 wskazane . Bo w艂a聹ciwie
synteza witaminy D3 w sk贸rze jest dla cz艂owieka podstawowym 聼r贸d艂em
tej witaminy. U zwierz拧t, np. u psa i kota, witamina D3 powstaje z
prowitaminy na s艂o艅cu na sier聹ci. Przy 聞myciu si臋", zwierz臋ta j拧 zlizuj拧.
Witamina D jest niezb臋dna do聽 gospodarki
wapniowo - fosforowej i do budowy ko聹ci. U艂atwia zamian臋 fosforu organicznego
na nieorganiczny i powstawanie ze zwi拧zk贸w wapnia i fosforu po艂拧cze艅
niezb臋dnych do tworzenia ko聹ci. Witamina D pobudza przemian臋 materii wp艂ywaj拧c
na funkcje gruczo艂u tarczowego i innych. Witamina D uczestniczy w regulacji
wapniowo-fosforowej poprzez powstaj拧cy z niej aktywny metabolit, pe艂ni拧cy
funkcj臋 hormonu , kontroluj拧cego proces transportu wapnia w organizm. Dlatego,
witamina D jest w艂a聹ciwie prohormonem. Hypowitaminoza D - przejawia si臋
op贸聼nionym zarastaniem ciemi拧czka u dzieci, rozszerzeniem spoje艅 chrz拧stkowo-偶ebrowych,
potami. Awitaminoza D - to krzywica, czyli wykrzywienie ko聹ci, zw艂aszcza
ko艅czyn dolnych, na skutek demineralizacji i rozmi臋kczenia ko聹膰ca. Do
osteomalacji i osteoporozy mo偶e doj聹膰 u os贸b doros艂ych, zw艂aszcza starszych,
kt贸re unikaj拧 s艂o艅ca i nie staraj拧 si臋 przebywa膰 w p贸艂cieniu (pod drzewami) na
otwartym powietrzu, wi臋kszo聹膰 dnia sp臋dzaj拧c w mieszkaniu. Najwi臋cej promieni
ultrafioletowych katalizuj拧cych fotosyntez臋 witaminy D3 jest w
g贸rach i nad morzem, tj. w czystym powietrzu. Ale, przy nadmiernym opalaniu si臋
i przy przedawkowaniu witaminy D3, podawanej w formie
farmaceutycznych preparat贸w, mo偶e doj聹膰 do hyperwitaminozy D, poniewa偶 witamina
ta odk艂ada si臋 w: w拧trobie, nerkach, m贸zgu, osoczu krwi, krwinkach czerwonych,
聹cianie jelita i w p艂ucach. Zapasy te wystarczaj拧 na kilka do kilkunastu
tygodni. Zbyt du偶e dawki witaminy D i聽
zbytnie jej nagromadzenie
w tkankach mog拧 spowodowa膰聽聽 zatrucia i
anomalie rozwojowe. Zanotowano przypadki przedwczesnego wapnienia chrz拧stek
ko聹ci d艂ugich u dzieci, co hamuje wzrost, i tak偶e czaszki, co hamuje rozrost
m贸zgu i tym samym poci拧ga za sob拧 niedorozw贸j umys艂owy. Witamina D jest s艂abo
rozpowszechniona w produktach spo偶ywczych, g艂贸wnie jako witamina D3
w niekt贸rych produktach zwierz臋cych. najlepszym 聼r贸d艂em witaminy D s拧: tran,
t艂uste ryby morskie, w拧troba, mleko, 聹mietana, mas艂o. Niekt贸re produkty
spo偶ywcze, jak np. margaryny
witaminizuje si臋 sztucznie. Wegetarianie, zw艂aszcza weganie spo偶ywaj拧 za ma艂o
witaminy D. Witamina D jest do聹膰 trwa艂a. W trakcie je艂czenia, tj. utleniania
si臋 t艂uszcz贸w ulega zniszczeniu. Nie jest wra偶liwa na 聹wiat艂o. Wobec tego, 偶e
niewiele jest dni s艂onecznych w naszym klimacie przyj臋to w polskich normach na
witamin臋 D3 dla niemowl拧t dwukrotnie wi臋ksze ilo聹ci ni偶 w innych
krajach, czyli 20 ug dziennie, a dla dzieci do 9. roku 偶ycia 15 ug dziennie.
Dla doros艂ych nie przyj臋to normy, gdy偶 ilo聹膰 syntetyzowanej w sk贸rze witaminy D
jest zmienna, zale偶na od r贸偶nych warunk贸w.
聽
WITAMINA E - (tokofero1e), rozpuszczalna w t艂uszczach,
obejmuje grup臋 zwi拧zk贸w o podobnym dzia艂aniu; ma wp艂yw na rozrodczo聹膰 i
prawid艂ow拧 funkcj臋 mi臋聹ni, zapobiegaj拧c ich degeneracji; zapobiega martwicy
w拧troby, pe艂ni rol臋 wewn拧trzkom贸rkowego przeciwutleniacza. Chroni nienasycone
kwasy t艂uszczowe, kt贸re j拧 zawieraj拧 i witamin臋 A przed utlenieniem, zapobiega
uszkodzeniom naczy艅 krwiono聹nych i zwi臋kszeniu przepuszczalno聹ci naczy艅
w艂osowatych, chroni b艂on臋 krwinek czerwonych, zwi臋kszaj拧c ich oporno聹膰 na
hemolityczne dzia艂anie niekt贸rych zwi拧zk贸w; wp艂ywa na funkcj臋 przysadki m贸zgowej,
a zatem na przemian臋 materii i energii, na syntez臋 hormonu tkankowego -
prostacykliny, przeciwdzia艂aj拧cej zakrzepom w naczyniach krwiono聹nych, a wi臋c
ma w艂asno聹ci przeciwmia偶d偶ycowe. Zmniejsza te偶 ryzyko zachorowania na choroby
nowotworowe. Zapobiega przedwczesnej staro聹ci. Hypowitaminoza E przejawia si臋
zaburzeniami rozrodczo聹ci, zaburzeniami w uk艂adzie nerwowym i mi臋聹niowym.
Awitaminoza E - to zanik (atrofia) mi臋聹ni szkieletowych. Zapotrzebowanie na
witamin臋 E okre聹la si臋 w r贸wnowa偶nikach alfatokoferolu. Bierze si臋 przy tym pod
uwag臋 stosunek zawarto聹ci witaminy E w po偶ywieniu do ilo聹ci wielonienasyconych
kwas贸w t艂uszczowych (WNKT) - lub PUFA), poniewa偶 wzmagaj拧 one zapotrzebowanie
na witamin臋 E. Za bezpieczny poziom minimalny w dziennej racji pokarmowej
przyjmuje si臋 0,4 mg alfa -tokoferolu na 1 g wielonienasyconych kwas贸w
t艂uszczowych - czyli w skr贸cie WKNR - PUFA聽
a za poziom wystarczaj拧cy 0,6 mg alfa-tokoferolu/1 g PUFA. Polskie normy
(1994) zale偶nie od wieku, p艂ci i aktywno聹ci fizycznej, wynosz拧 od 4-14 mg/os/dz
r贸wnowa偶nik贸w tokoferolu. Zapobiegawczo i leczniczo stosuje si臋 znacznie
wi臋ksze dawki si臋gaj拧ce nawet 100-300 mg tokoferolu dziennie. Witamina E
wyst臋puje powszechnie w produktach spo偶ywczych ro聹linnego pochodzenia.
Zwierz臋ta jej nie syntetyzuj拧. Najlepszym 聼r贸d艂em (naturalnym) s拧: olej z
zarodk贸w pszenicy i ca艂e ziarno zb贸偶 (pieczywo razowe), zielone, li聹ciaste
warzywa, jak sa艂ata, szpinak i kapusta. Bardzo dobrym 聼r贸d艂em witaminy E
jest聽 czosnek. Witamina E wyst臋puje te偶 w pewnych ilo聹ciach w聽
mleku, ma聹le, serach i
innych.
聽
KWAS FOLIOWY - (fo1acyna), witamina z grupy B, rozpuszczalna w
wodzie, niezb臋dna w przemianach聽 aminokwas贸w i w syntezie nukleotyd贸w;
jest potrzebna do prawid艂owego funkcjonowania wszystkich kom贸rek w organizmie.
W niedoborach kwasu foliowego w po偶ywieniu kobiet ci臋偶arnych dochodzi do
wrodzonych wad >CEWY NERWOWEJ
u noworodk贸w, a w nast臋pstwie do upo聹ledzenia rozwoju psychofizycznego.
Zapotrzebowanie na t臋 witamin臋 wg polskich norm wynosi 35-310 ug/os/dz,
zale偶nie od wieku i p艂ci. Dla kobiet w wieku rozrodczym zaleca si臋 wzbogacanie
codziennego po偶ywienia kwasem foliowym w ilo聹ci 400 ug/os/dz. Pokrywanie
potrzeb organizmu na kwas foliowy zapobiega te偶 mia偶d偶ycy, poniewa偶 hamuje
wytwarzanie homocysteiny, jednego z czynnik贸w ryzyka w tej chorobie. Folacyna
wyst臋puje powszechnie w produktach spo偶ywczych. 聫r贸d艂em kwasu foliowego s拧:
zielone li聹ciaste warzywa:, szpinak, sa艂ata, endywia, broku艂y, w拧troba, mi臋so,
dro偶d偶e. Hypowitaminoza kwasu foliowego przejawia si臋 zapaleniem j臋zyka,
biegunk拧, niedorozwojem psychofizycznym. Awitaminoza kwasu fo1iowego - to
anemia megaloblastyczua. Przyczyn拧 niedoboru kwasu foliowego w organizmie
cz艂owieka mog拧 by膰: nieprawid艂owe od偶ywianie, upo聹ledzone wch艂anianie,
zwi臋kszone zapotrzebowanie np. na skutek du偶ej ilo聹ci bia艂ka zwierz臋cego w
racji pokarmowej, kt贸re jest bogate w metionin臋.
聽
WITAMINA H
- (biotyna), witamina z grupy B, rozpuszczalna w wodzie, jest niezb臋dna do
zachowania sk贸ry w prawid艂owym stanie. Stanowi grup臋 prostetyczn拧 wielu enzym贸w
katalizuj拧cych reakcje karboksylacji, tj. do艂拧czania grupy karboksylowej
(-COOH) do okre聹lonych zwi拧zk贸w. Bierze udzia艂 w przekszta艂ceniu
acetylokoenzymu A i tym samym w procesie syntezy聽 kwas贸w
t艂uszczowych. Bierze te偶 udzia艂
w przekszta艂caniu kwasu pirogronowego w kwas szczawiowy, a wi臋c ma du偶e
znaczenie w utlenianiu聽 w臋glowodan贸w,聽 t艂uszcz贸w
i aminokwas贸w w ich przemianie
i wej聹ciu na wsp贸1n拧 drog臋 do cyk1u Krebsa
(cyklu kwas贸w tr贸jkarboksylowych), w kt贸rym zostaj拧 utlenione do dwutlenku
w臋gla i wody. Dlatego przy niedoborze biotyny w po偶ywieniu dochodzi do zaburze艅
proces贸w syntezy bia艂ka oraz
metabolizmu t艂uszcz贸w i w臋glowodan贸w. Istnieje wsp贸艂zale偶no聹膰 w dzia艂aniu
mi臋dzy witamin拧 H (biotyn拧), kwasem
foliowym (folacyn拧) i witamin拧 B12 (kobalamin拧). Hypowitaminoza H, z
powodu niedoboru biotyny w po偶ywieniu, objawia si臋 znu偶eniem, spadkiem apetytu,
depresj拧, b贸lami w mi臋聹niach, przeczulic拧 sk贸ry, 艂uszczeniem si臋 sk贸ry,
nudno聹ciami, siatkowatym rozszerzeniem naczy艅, niedokrwisto聹ci拧, podwy偶szeniem
poziomu聽 cholesterolu w osoczu krwi i zmianami w czynno聹ci serca,
wykazywanymi w elektrokardiogramie. Awitaminoza H, wywo艂ana eksperymentalnie u
szczur贸w brakiem biotyny w po偶ywieniu powodowa艂a 艂ysienie. Cz艂owiekowi nie
grozi awitaminoza H, poniewa偶 organizm cz艂owieka uzyskuje t臋 witamin臋 od
drobnoustroj贸w 偶yj拧cych w jelitach cz艂owieka, syntetyzuj拧cych biotyn臋. W tzw.
bia艂ku surowego jaja kurzego, jest zwi拧zek聽
awidyna, kt贸ry wi拧偶e
witamin臋 H i czyni j拧 w ten spos贸b nieprzyswajaln拧 dla cz艂owieka. Nie nale偶y
zatem przesadza膰 ze spo偶ywaniem surowych jaj, a raczej surowego bia艂ka. Mo偶na
konsumowa膰 bia艂ko ubite na pian臋, bo w trakcie ubijania jej wt艂aczany tlen
powietrza niszczy awidyn臋, podobnie jak obr贸bka termiczna jaj i potraw z ich
komponent拧. Zapotrzebowanie 偶ywieniowe cz艂owieka wynosi 150-300 mikrogram贸w na
osob臋 na dzie艅. Witamina H jest do聹膰 rozpowszechniona w produktach spo偶ywczych.
聫r贸d艂em witaminy H w stanie wolnym s拧: mleko i warzywa; jako zwi拧zana z
bia艂kami wyst臋puje w mi臋sie i w dro偶d偶ach. jest te偶 w w拧trobie, nerkach i w
偶贸艂tku jaja.
聽
WITAMINA K - (filochinon (K1), (menachinon
(K2), (menadian (K3), grupa zwi拧zk贸w naturalnych i
otrzymywanych syntetycznie, potrzebna do wytwarzania protrombiny, substancji
koniecznej do procesu krzepni臋cia krwi, ma w艂a聹ciwo聹ci antybakteryjne,
przeciwgrzybicze, przeciwb贸lowe i przeciwzapalne, bierze udzia艂 w formowaniu
tkanki kostnej. Zapasy witaminy K w w拧trobie s拧 niedu偶e. Hypowitaminoza K - to
sk艂onno聹膰 do krwawie艅 i krwawych wylew贸w. Niedobory witaminy K u zdrowych ludzi
zdarzaj拧 si臋 rzadko, poniewa偶 jest wytwarzana w organizmie cz艂owieka przez
drobnoustroje przewodu pokarmowego. Niedobory mo偶e spowodowa膰 d艂u偶sze podawanie
lek贸w, np. salicylan贸w. Awitaminoza K - to skaza krwotoczna - z powodu braku
protrombiny. W hemofi1ii pod艂o偶em tej dziedzicznej choroby s拧 defekty
genetyczne, a nie brak witaminy K. Zapotrzebowanie na witamin臋 K dla niemowl拧t
wynosi 10 ug/dz, dla m艂odzie偶y i doros艂ych 聹rednio 4 mg/os/dz. Podaje si臋
preparaty witaminy K profilaktycznie w zapobieganiu krwotokom, np. w chirurgii,
kobietom przed porodem i niemowl臋tom zaraz po urodzeniu. Witamina K wyst臋puje
g艂贸wnie w postaci K1 w produktach spo偶ywczych pochodzenia
ro聹linnego. Zawarto聹膰 jej w zielonych warzywach jest mniej wi臋cej
proporcjonalna do zawarto聹ci w nich ch1orofi1u. Ro聹liny rosn拧ce w ciemno聹ci nie
maj拧 ani chlorofilu, ani witaminy K. Dobrym 聼r贸d艂em witaminy K s拧: warzywa
li聹ciaste, jak kapusta i szpinak, a tak偶e brukselka, broku艂y, kalafior, sa艂ata,
szpilki sosnowe, dojrzale pomidory, zbo偶e, orzechy w艂oskie. Z produkt贸w
zwierz臋cych: w拧troba, dr贸b, mleko, mas艂o, w kt贸rych wyst臋puje w formie K2.
Witamina K jest wra偶liwa na promieniowanie ultrafioletowe i obecno聹膰 alkalid贸w.
聽
WITAMINA P - (rutyna), rozpuszczalna w wodzie,
kompleks bioflawonoid贸w o w艂asno聹ciach antyoksydacyjnych,
bierze udzia艂 w utrzymywaniu prawid艂owego stanu tkanki 艂拧cznej, uszczelnia
聹r贸db艂onek naczy艅 w艂osowatych, dzia艂aj拧c synergistycznie (wspieraj拧co) z
witamin拧 C. Hypowitaminoza P - krucho聹膰 naczy艅 w艂osowatych, kt贸re p臋kaj拧 nawet pod
s艂abym uciskiem i nast臋puj拧 miejscowe wylewy krwi (siniaki). Sprawdzianem
niedoboru rutyny jest lekkie zaci聹ni臋cie opaski na przedramieniu. Awitaminoza P
- nawet samoistne, rozleg艂e wylewy podsk贸rne. 聫r贸d艂em witaminy P s拧 owoce i
zielone warzywa li聹ciaste. Najlepszym 聼r贸d艂em s拧 owoce cytrusowe: cytryna, pomara艅cze, grapefruity.
聽
WITAMINA PP聽 -
(niacyna), z grupy witamin B,
rozpuszczalna w wodzie. Niacyna jest nazw拧 grupow拧 dla zwi拧zk贸w o dzia艂aniu
przeciwpelagrycznym. S拧 to: kwas nikotynowy i聽
jego amid (nikotynamid). Kwas nikotynowy wchodzi w sk艂ad dw贸ch koenzym贸w
(koenzymu I i koenzymu II), kt贸re s拧 sk艂adnikiem enzym贸w oksyreduktaz
uczestnicz拧cych w po聹redniej przemianie bia艂ek, t艂uszcz贸w i w臋glowodan贸w.
Witamina PP jest niezb臋dna do prawid艂owego funkcjonowania m贸zgu,
obwodowego uk艂adu nerwowego, do syntezy insuliny, tyroksyny, kortyzolu i
hormon贸w p艂ciowych. Kwas nikotynowy podawany ze zwi拧zkami chromu obni偶a poziom
cholesterolu u ludzi z podwy偶szonym jego poziomem w osoczu krwi. Dzia艂a zatem
przeciwmia偶d偶ycowo. Hypowitaminoza PP
objawia si臋 brakiem apetytu, utrat拧 si艂, bezsenno聹ci拧, zawrotami g艂owy,
dra偶liwo聹ci拧 nerwow拧, neurasteni拧. Awitaminoza PP to choroba - pelagra, kt贸r拧
charakteryzuj拧 wykwity na sk贸rze na skutek odk艂adania si臋 barwnika, najcz臋聹ciej
na odkrytych cz臋聹ciach cia艂a, z wi臋c na twarzy i r臋kach. Zachodz拧 te偶 zmiany w
przewodzie pokarmowym - b贸le brzucha, zaparcia, biegunki, zapalenie j臋zyka.
Wyst臋puj拧 zaburzenia psychiczne i niedokrwisto聹膰. Pelgra jest w艂a聹ciwie
poliawitaminoz拧, kt贸ra jest skutkiem niedoboru tak偶e i innych witamin z grupy B
oraz聽 witaminy C i聽
witaminy A. Pelagra wyst臋puje w tych krajach,
w kt贸rych po偶ywienie jest jednostronne i stanowi je g艂贸wnie kukurydza. W bia艂ku
kukurydzy - zeinie jest ma艂o niezb臋dnego aminokwasu tryptofanu, kt贸ry mo偶e
ulega膰 przemianie do niacyny. Pr贸cz tego w ziarnach kukurydzy niacyna wyst臋puje
w formie zwi拧zanej, jako niacytyna, kt贸ra jest nieprzyswajalna. W Meksyku,
gdzie istnieje zwyczaj moczenia kukurydzy w wodzie wapiennej przed sporz拧dzeniem
z niej potrawy, pelagra nie wyst臋puje. Alkaliczne 聹rodowisko wody wapiennej
u艂atwia wykorzystanie niacyny z jej formy zwi拧zanej. Zapotrzebowanie na
witamin臋 PP - ustalono uwzgl臋dniaj拧c jej sk艂adowe cz臋聹ci: kwas nikotynowy, amid
kwasu nikotynowego i te ilo聹ci, kt贸re powstaj拧 z tryptofanu. Okre聹la si臋 je
jako r贸wnowa偶nik niacyny. Zapotrzebowanie na witamine PP czyli niacyn臋 wedle
polskich norm wynosi zale偶nie od wieku, p艂ci, stanu fizjologicznego i
aktywno聹ci fizycznej 8-24 mg r贸wnowa偶nika/os/dz. Picie alkoholu, kawy, herbaty
i palenie tytoniu zwi臋ksza zapotrzebowanie na niacyn臋. Ro聹nie r贸wnie偶 u os贸b
bardzo aktywnych fizycznie (w sporcie). Witamina PP jest do聹膰 r贸wnomiernie
roz艂o偶ona w ziarnach zb贸偶, tote偶 przy obni偶aniu przemia艂u nie spada jej
zawarto聹膰 w takim stopniu, jak witamin B1 i B2. 聽Jest powszechnie rozpowszechniona w produktach
spo偶ywczych i ro聹linnych i zwierz臋cych. Najlepszym 聼r贸d艂em witaminy PP s拧:
w拧troba, mi臋so, szczeg贸lnie wieprzowe, ryby, orzechy i ziarna zb贸偶, zw艂aszcza
pszenicy i ry偶u. (I.Celejowa)
Opr. Walentyna Rakiel-Czarnecka |