Chcesz przeciwdziałać otyłoœci - weŸ udział w kampanii na rzecz dobrego chleba

Dietetycy w Polsce bijš na alarm: coraz więcej dzieci i młodzieży ma problemy z nadwagš i otyłoœciš. Według szacunków Instytutu Żywienia i Żywnoœci w Warszawie i okolicach nadwagę ma około 10 proc. chłopców i powyżej 4 proc. dziewczšt w wieku 4-9 lat, natomiast otyłoœć występuje u ok. 8-9 proc. chłopców i 6-7 proc. dziewczšt.

Co jest tego przyczynš? OdpowiedŸ jest prosta, niezdrowe nawyki żywieniowe wyrabiane w dzieciach przez zapracowanych rodziców a także modę kreowanš przez producentów wysokoprzetworzonej żywnoœci dostępnej praktycznie wszędzie. Jednak zdaniem dietetyków i pediatrów, otyłoœć czy nadwaga dzieci spożywajšcych niewłaœciwe posiłki nie wynika z samego faktu istnienia niezdrowej żywnoœci, ale najczęœciej z braku w ich zasięgu żywnoœci odpowiedniej. Szczególna rola w kreowaniu postawy żywieniowej promujšcej zdrowy styl życia i odżywiania przypada szkole.

Nie tylko dietetycy i pediatrzy bijš na alarm. W promocję zdrowego żywienia włšczajš się naukowcy, ludzie sztuki oraz liczne stowarzyszenia i organizacje.

Z ciekawš inicjatywš promocji naszego tradycyjnego pieczywa w szkołach wystšpiła Fundacja Dobre Życie. Celem przedsięwzięcia jest promocja zdrowego stylu życia, zgodnego z Naturš oraz wskazania, że stan œrodowiska naturalnego i dieta majš ogromny wpływ na nasze zdrowie Fundacja proponuje szczególnš uwagę zwrócić na problem pieczywa, a także podniesienie œwiadomoœci konsumentów na temat zdrowotnych właœciwoœci chleba na zakwasie, wypiekanego tradycyjnymi metodami. Celem jest również uœwiadamianie, że jedynie żywnoœć naturalna jest najbardziej odpowiednia dla człowieka. Mimo rozwoju cywilizacji organizm przyswaja to, co jest naturalne. Tymczasem zalewa nas żywnoœć przemysłowa, przed nadmiarem której musimy się bronić. Aby tak się stało, najpierw musimy podnieœć œwiadomoœć konsumentów, w tym głównie dzieci i młodzieży.

Dobrze skomponowana dieta powinna zawierać 55-57% węglowodanów, 15-30 % tłuszczów, 10-15% białek. Winna temu towarzyszyć odpowiednia iloœć makro i mikroelementów, witamin, błonnika, antyoksydantów. Bilans kalorii przedstawia się bardzo skromnie: na 1 kg ciała/1 kcal/1 godz. Oznacza to, że człowiek ważšcy 70 kg potrzebuje ok. 1700 kcal na dobę. Wystarczyłoby przestrzegać powyższego, aby problem otyłoœci, któremu towarzyszy skłonnoœć do wielu chorób, można było zminimalizować.

Szczególna przy tym rola przetworów zbożowych, głównie pieczywa. Chleb i ogólnie pieczywo jest bowiem podstawowym składnikiem diety, dostarczajšcym organizmowi energii. Pamiętać należy, że dotyczy to szczególnie dzieci i młodzieży. Aczkolwiek chleb jest pożywieniem wnoszšcym białka, większoœć witamin grupy B, liczne makro i mikroelementy, to głównym jego składnikiem jest skrobia. Zapewnia przez to stała dostawę energii do wszystkich tkanek, co jest szczególnie istotne do komórek układu nerwowego.

W białkach pszenicy i żyta, znaczšcy odsetek w puli aminokwasów stanowi kwas glutaminowy, pełnišcy obok dostarczonego substratu węglowodanowego – ważnš rolę dla sprawnej pracy komórek mózgowych.

Zasada: nie wychodŸ do szkoły, nie wychodŸ do pracy bez œniadania z pieczywem – winna być bezwzględnie respektowana.

Na funkcjonalnš (prozdrowotnš) wartoœć pieczywa składa się kolejny komponent ziarna zbóż – błonnik pokarmowy. Niestety w ostatnim dziesięcioleciu obserwujemy lekceważenie znaczenia tego składnika. Nawyki żywieniowe Polaków ulegajš niekorzystnym zmianom, preferencje pokarmowe upodabniajš się do uproszczeń dietetycznych znamiennych dla krajów wysokorozwiniętych.

Œwiatowa Organizacja Zdrowia zaleca spożycie błonnika w iloœci 27-50g/dobę. Wobec pogłębiajšcej się tendencji do spożywania pieczywa pszennego z mški wysokoprzemiałowej warto temu problemowi poœwięcić więcej uwagi. Aktualna wiedza o znaczeniu błonnika pokarmowego w profilaktyce narastajšcych zachorowań na choroby okreœlane mianem cywilizacyjnych, winna znaleŸć jak najszybszy odzew w przemyœle młynarskim, a w œlad za tym u producentów pieczywa.

Analiza przyczyn chorób przewodu pokarmowego, układu krwionoœnego, serca, złej przemiany materii, a także wielu alergii z niedostatkiem błonnika wykazała œcisły zwišzek pomiędzy nimi, a sposobem odżywania się. Tendencja ta szczególnie występuje w społeczeństwach wysokorozwiniętych, w których diecie maleje udział składników naturalnych, a dominuje żywnoœć przetworzona, rafinowana i konserwowana. Wyniki szeroko prowadzonych badań klinicznych dowodzš, że odpowiednia zawartoœć błonnika bardzo korzystnie wpływa na czynnoœć przewodu pokarmowego i to zarówno z punktu widzenia fizjologicznego, jak również ze względu na zdolnoœć błonnika do absorpcji i usuwania z organizmu szeregu substancji toksycznych, a zwłaszcza metali ciężkich i sodu. Podkreœla się, ze pokarm zawierajšcy duże iloœci błonnika jest naturalnym œrodkiem przeciwdziałajšcym nadwadze i otyłoœci.

Koszty społeczne zwišzane z leczeniem chorób wywołanych nadwagš sš ogromne. Obserwujemy to w Polsce. Na pierwszym planie w walce z tym narastajšcym zjawiskiem winny znaleŸć się działania profilaktyczne, a wœród nich podnoszenie œwiadomoœci społeczeństwa. Należy szeroko informować o koniecznoœci ograniczania, a nawet eliminacji spożywania produktów wysokokalorycznych (głównie tłuszczów zwierzęcych). W Stanach Zjednoczonych, Anglii i krajach skandynawskich potwierdzono na dużych grupach badawczych, ze spożywanie pieczywa i przetworów z mški pszennej wysokoprzemiałowej podnosi ryzyko œmiertelnoœci nawet o 15%.

Cukrzyca – oprócz otyłoœci i miażdżycy – należy do chorób niosšcych szczególnie groŸne cywilizacyjne żniwo œmierci. Dieta populacji o dużej częstoœci występowania cukrzycy charakteryzuje się znacznym udziałem tłuszczu i węglowodanów prostych. Żywienie także może przyczynić się do powstawania cukrzycy. Zachorowaniom na te chorobę sprzyja bowiem wysoka wartoœć energetyczna pokarmów, uzyskana w wyniku oczyszczenia ich ze składników pokarmowych, głównie z błonnika. Jednoczeœnie pozbawienie żywnoœci włókna powoduje, ze trzeba spożyć większš iloœć pokarmu, aby uzyskać uczucie sytoœci. Spożywanie produktów o wysokiej zawartoœci błonnika zmniejsza ryzyko wystšpienia cukrzycy typu 2 o 35%.

W społeczeństwach ubogich, spożywajšcych pokarmy z dużš zawartoœciš włókna pokarmowego obserwuje się znacznie mniejsze nasilenie miażdżycy i jej następstw, w postaci choroby niedokrwiennej i zawału serca, które w społeczeństwach uprzemysłowionych nabrały cech epidemii.

Zestawienie tych faktów dowodzi, że włókno pokarmowe odgrywa istotnš rolę w gospodarce lipidowej ustroju. Populacje, które odżywiajš się pokarmem bogatym w błonnik, majš mniejsze stężenie cholesterolu całkowitego we krwi.

W etologii nowotworu jelita grubego i prostaty coraz częœciej podnosi się czynnik diety. Z badań porównawczych wynika, że w populacjach, które spożywajš pokarmy składajšce się z żywnoœci roœlinnej bogatej we włókna pokarmowe, ubogiej w tłuszcz, cukier i sól zachorowania na nowotwory należš do rzadkoœci. Odejœcie od naturalnej diety, jak wskazujš statystyki europejskie, a szczególnie dotyczy to Polski - stanowi o alarmujšco narastajšcych chorobach nowotworowych w obrębie przewodu pokarmowego.

Dlatego należy dšżyć do zmiany nawyków żywieniowych, które Polacy tak szybko przejęli od bogatych krajów europejskich i Stanów Zjednoczonych.

Promowanie spożycia produktów zawierajšcych błonnik z pewnoœciš jest jednš z dróg prowadzšcych do ograniczenia zachorowań.

Bogatym i tanim sposobem wzbogacania pożywienia we włókno jest spożywanie produktów zbożowych z pełnego ziarna (chleb razowy, pieczywo typu graham), także z okrywy (otręby, płatki, kasze) tak, aby zawartoœć błonnika wynosiła nie mniej niż 8%.

Fundacja Dobre Życie pragnie zorganizować „Tydzień Żytniego Chleba w Szkole” w terminie 12-16 paŸdziernika roku. W terminie tym zwykle organizowane sš „Dni Chleba”, cieszšce się dużym zainteresowaniem w całym kraju. Kampania prowadzona w szkołach dawałaby naukowš wiedzę na temat zrównoważonego rozwoju, wpływu œrodowiska na zdrowie, a także na temat chleba, o jego wartoœciach odżywczych, sposobie pieczenia, zdrowotnych właœciwoœciach dobrego chleba. Byłaby dobrym uzupełnieniem dotychczas podejmowanych działań.

Uniwersytet Medyczny w �odzi

Politechnika �ódzka

Iwona i Piotr Dziugan