ZAGROŻENIA ZDROWOTNE DOSTRZEGANE PRZEZ STUDENTÓW

Współczesne koncepcje postrzegania zdrowia odnoszš się do paradygmatu holistyczno-funkcjonalnego, w którym dużš rolę przypisuje się œwiadomej i aktywnej postawie człowieka wobec własnego zdrowia i życia. Wypracowanie wewnętrznej potrzeby dšżenia do poprawy i utrzymania zdrowia, podejmowania zachowań zdrowotnych to ważne zadania edukacji zdrowotnej

dr Z. Kubińska, Zakład Turystyki i Rekreacji PWSZ w Białej Podlaskiej mgr A. Pańczuk, Zakład Pielęgniarstwa PWSZ w Białej Podlaskiej PA�STWOWEJ WYŻSZEJ SZKO�Y ZAWODOWEJ IM. PAPIEŻA JANA PAW�A II W BIA�EJ PODLASKIEJ Współczesne koncepcje postrzegania zdrowia odnoszš się do paradygmatu holistyczno-funkcjonalnego, w którym dużš rolę przypisuje się œwiadomej i aktywnej postawie człowieka wobec własnego zdrowia i życia. Wypracowanie wewnętrznej potrzeby dšżenia do poprawy i utrzymania zdrowia, podejmowania zachowań zdrowotnych to ważne zadania edukacji zdrowotnej. Dopełnienie stanowi poznanie oddziaływania czynników zewnętrznych ze szczególnym uwzględnieniem umiejętnoœci rozpoznania tych, które sš skierowane przeciw ludzkiemu zdrowiu i życiu. Szerokie zainteresowanie problematykš uwarunkowań zdrowia w różnych krajach było przyczynkiem do ujęcia tego zagadnienia z punktu widzenia czynników ryzyka zdrowotnego. W Australii uwarunkowania zagrażajšce zdrowiu podzielono na cztery grupy czynników ryzyka: społeczno-œrodowiskowe, psycho-społeczne, wynikajšce z zachowań osobniczych i patofizjologiczne. Coraz częœciej na czoło wszystkich uwarunkowań zdrowia wysuwa się uwarunkowania społeczne. W opracowaniu Karskiego znalazło się dziesięć współzależnych aspektów społecznych uwarunkowań zdrowia: 1. potrzeby prowadzenia polityki, która pozwoli zapobiec długotrwałemu życiu ludzi w niewłaœciwych warunkach społecznych i ekonomicznych 2. wpływ œrodowiska społecznego i psychicznego na zdrowie (długotrwały stres) 3. wagi zapewnienia odpowiedniego œrodowiska we wczesnym dzieciństwie (okres prenatalny i niemowlęcy) 4. wpływ warunków pracy na zdrowie 5. problemów zwišzanych z bezrobociem i brakiem bezpiecznych warunków pracy 6. znaczenie życia w przyjaŸni i spójnoœci społecznej 7. niebezpieczeństw zwišzanych z wykluczeniem społecznym (wsparcie społeczne) 8. znaczenie wpływu alkoholu i innych substancji uzależniajšcych na zdrowie 9. potrzeby zapewnienia dostępu do bezpiecznej żywnoœci dla każdego 10. potrzeby zdrowszego systemu transportu (Karski 2003 s. 44) Różne œrodowiska społeczne nadajš własne znaczenie i okreœlajš własne priorytety poszczególnym uwarunkowaniom zdrowia. Na ich zmiennoœć iloœciowš i jakoœciowš majš wpływ różnice geograficzne, kulturowe oraz przemiany społeczno-kulturowe. Opierajšc się na znajomoœci œrodowiska studentów PWSZ w Białej Podlaskiej, własnej wiedzy, doœwiadczeniach i obserwacjach, autorki sporzšdziły listę czynników ryzyka zdrowia w odniesieniu do poszczególnych uwarunkowań (Tab.1). Tab. 1. Zagrożenia zdrowia dotyczšce poszczególnych uwarunkowań zdrowia. RODZAJE UWARUKOWA� CZYNNIKI RYZYKA Styl życia Alkoholizm Narkomania Lekomania Nikotynizm Netoholizm Pracoholizm Seksoholizm Niewłaœciwe nawyki żywieniowe Anoreksja, bulimia Brak aktywnoœci fizycznej Niezaradnoœć życiowa Œrodowisko społeczne Dysfunkcjonalna rodzina Przemoc, agresja w szkole, pracy, w grupie rówieœników Izolacja społeczna Brak optymizmu Œrodowisko fizyczne Współczesne choroby zakaŸne Zanieczyszczenia œrodowiska (gleba, woda, atmosfera) Zagrożenia wynikajšce z rozwoju transportu i komunikacji Czynnik genetyczny Ryzyko genetyczne Zagrożenia okresu prenatalnego Służba zdrowia Limity i ograniczenia usług Komercjalizacja usług medycznych (diagnostyki, terapii) Niedostępnoœć do terapii specjalistycznej Instrumentalne traktowanie pacjenta Czynnik ekonomiczny (finansowy) Bieda, ubóstwo, bezrobocie Brak miejsc wsparcia (stołówki, noclegownie, œwietlice socjalne) Brak nadziei, optymizmu Niewydolnoœć życiowa, brak poczucia wartoœci, bezpieczeństwa Czynnik systemowy (polityka zdrowotna władz lokalnych) Lekceważenie polityki zdrowotnej Niewydolnoœć instytucji państwowych i społecznych Zestawienie to posłużyło do opracowania autorskiego kwestionariusza ankiety, który wykorzystano do diagnozy opinii studentów pedagogiki PWSZ w Białej Podlaskiej na temat czynników ryzyka zdrowia dostrzeganych w ich œrodowisku (Tab. 2, 3, 4, Ryc. 1, 2). Tab. 2. Stopień zainteresowania badanych studentów czynnikami ryzyka zdrowia wynikajšcy z zakresu ich występowania w œrodowisku (dane w punktach). Ryc. 1. Stopień zainteresowania badanych studentów czynnikami ryzyka zdrowia wynikajšcy z zakresu ich występowania w œrodowisku (dane w punktach). Tab. 3. Stopień zainteresowania badanych studentów czynnikami ryzyka zdrowia wynikajšcy z zakresu ich występowania w œrodowisku wiejskim. Tab. 4. Stopień zainteresowania badanych studentów czynnikami ryzyka zdrowia wynikajšcy z zakresu ich występowania w œrodowisku miejskim. CZYNNIKI RYZYKA ZDROWIA - MIASTO miejsce alkoholizm I bieda, ubóstwo, bezrobocie, niezaradnoœć życiowa II narkomania III formy i rodzaje przemocy wybranych grup społecznych IV anoreksja i bulimia V zagrożenia w œrodowisku szkolnym VI zagrożenia w okresie prenatalnym VII współczesne choroby zakaŸne VIII brak optymizmu, zaniżona samoocena IX niewłaœciwe nawyki żywieniowe X wychowanie i wzrastanie w rodzinie dysfunkcyjnej XI zagrożenia wynikajšce z rozwoju transportu i komunikacji XII niewydolnoœć państwowych i społecznych instytucji XIII nikotynizm XIV seksoholizm XV lekomania XVI brak aktywnoœci ruchowej i plenerowej XVII netoholizm XVIII zanieczyszczenia œrodowiska XIX pracoholizm XX Ryc. 2. Stopień zainteresowania badanych studentów czynnikami ryzyka zdrowia wynikajšcy z zakresu ich występowania w œrodowisku wiejskim i miejskim. WNIOSKI 1. Wœród wskazanych czynników ryzyka zdrowia studenci w największym zakresie dostrzegajš: alkoholizm, biedę i bezrobocie, narkomanię oraz różne rodzaje przemocy. 2. W najmniejszym stopniu badani studenci dostrzegajš zagrożenia zdrowotne spowodowane pracoholizmem, zanieczyszczeniami œrodowiska, netoholizmem i brakiem ruchu. 3. Zróżnicowanie w zakresie dostrzeganych czynników ryzyka zdrowia przez studentów ze wsi i z miasta jest niewielkie: - anoreksja i bulimia w mniejszym stopniu jest postrzegana jako zagrożenie zdrowotne przez studentów pochodzšcych ze wsi, - niewydolnoœć państwowych i społecznych instytucji, nikotynizm oraz pracoholizm mniejszy niepokój budzi wœród studentów z miasta

dr Z. Kubińska, mgr A. Pańczuk