Ocena stanu zdrowia. Nowe podejÂście.

W ÂświadomoÂści wielu z nas istnieje przeÂświadczenie, ĹĽe jesteÂśmy zdrowi dopĂłki nie zostanie stwierdzona u nas choroba lub nie ulegniemy jakiemuÂś wypadkowi.

Ocena stanu zdrowia. Nowe podejœcie. Evaluation of health stage. New approach mgr Olga Stuglik (*) W œwiadomoœci wielu z nas istnieje przeœwiadczenie, że jesteœmy zdrowi dopóki nie zostanie stwierdzona u nas choroba lub nie ulegniemy jakiemuœ wypadkowi. Jest to bardzo błędne rozumowanie. Wiedzieli już o tym w 1947 r. autorzy definicji przyjętej przez Œwiatowš Organizację Zdrowia, piszšc: „Zdrowie jest to stan dobrego fizycznego, psychicznego i społecznego samopoczucia, a nie tylko brak choroby lub niepełnosprawnoœci (kalectwa).” O tym jak ważnym wskaŸnikiem stanu zdrowia jest samopoczucie pacjenta wiedzš też lekarze. Jednym z pierwszych pytań kierowanych przez lekarza do pacjenta jest przecież pytanie o samopoczucie. Istnieje jednak pewien problem. Załóżmy, że nasze samopoczucie nie jest dobre. Zgodnie z omawianš definicjš nie jesteœmy zdrowi. Podœwiadomie odczuwamy potrzebę szukania pomocy u lekarza. Czasami jednak do naszego umysłu zakrada się myœl: A może to tylko autosugestia ? Może mi się tylko tak wydaje ? Poczekam trochę – może mi przejdzie. Dopiero wówczas, gdy problem nasila się lub powtarza, albo, gdy otoczenie wywrze na nas presję, decydujemy się szukać porady lekarza. Podczas wizyty u lekarza mówimy o swoich dolegliwoœciach i swoim samopoczuciu. Lekarz bada nas zgodnie ze swojš wiedzš, wykorzystujšc możliwoœci obecnej aparatury diagnostycznej. Niestety nie zawsze rozwišzuje to nasze problemy. Zdarza się, że wyniki badań nie wskazujš na istnienie choroby, a nasze samopoczucie „mówi” co innego. W takiej sytuacji, zgodnie z definicjš zdrowia, nie możemy być uznani za zdrowych. Z drugiej strony, gdy obiektywne wskaŸniki stosowane w diagnostyce medycznej sš w granicach normy, skšd lekarz ma mieć pewnoœć, że nie symulujemy lub nie jesteœmy hipochondrykami ? Nasuwa się pytanie: Jak obiektywnie zmierzyć czyjeœ subiektywne samopoczucie w celu oceny stanu zdrowia? Bardzo obiecujšce rozwišzanie zaproponowali fizjolodzy. Wiadomo jest, że nasz organizm posiada wiele układów współdziałajšcych ze sobš i szereg wielopoziomowych mechanizmów zabezpieczajšcych organizm przed utratš zdrowia. Nie ulega wštpliwoœci, że czołowš rolę w zachowaniu zdrowia pełni układ odpornoœciowy. To on chroni nas przed bakteriami, grzybami i wirusami. To do jego zadań należy rozpoznawanie i niszczenie nieprawidłowych komórek naszego organizmu, które mogš dać poczštek np. chorobie nowotworowej. Ostatnie badania potwierdzajš œcisłe współdziałanie układu odpornoœciowego z układem nerwowym i hormonalnym. Istnieje między nimi tak wiele zależnoœci, że postanowiono nie rozpatrywać działania tych układów oddzielnie i utworzono nowy kierunek w nauce nazywany neuro-immuno-endokrynologiš. Układy: nerwowy, hormonalny i krwionoœny sš podstawowymi układami zapewniajšcymi organizmowi człowieka przystosowanie się do dynamicznych zmian œrodowiska zewnętrznego i wewnętrznego. Właœnie te ostatnie układy postanowiono wykorzystać do nowoczesnej oceny stanu zdrowia, korzystajšc z wiedzy na temat fizjologicznych mechanizmów adaptacji człowieka. Wiadomo jest, że organizm człowieka stara się dopasować do wymagań œrodowiska zewnętrznego i sprostać potrzebom œrodowiska wewnętrznego. Dopóki radzi on sobie z tym zadaniem, optymalnie gospodarujšc swoimi zasobami, możemy powiedzieć, że jesteœmy zdrowi. W momencie, gdy obcišżenie organizmu (niezależnie od jego rodzaju: fizyczne, psychiczne itd.) jest zbyt duże lub zbyt długotrwałe może dojœć do zaburzenia mechanizmów adaptacji (zaburzenia mechanizmów regulacji nerwowej i hormonalnej) oraz obniżania się rezerw energetycznych organizmu. W takim wypadku nie możemy już uznawać się za osobę zdrowš. W zależnoœci od stopnia tych zaburzeń i poziomu rezerw energetycznych organizmu wyróżniamy trzy stany: 1. Maladaptacja (z łac. malum – zło i adaptum – przystosowanie) 2. Stan przedchorobowy 3. Choroba Praca układu nerwowego, hormonalnego i krwionoœnego jest już bardzo dobrze poznana. Umiemy mierzyć i oceniać w sposób obiektywny ich aktywnoœć. Można zatem okreœlić poziom adaptacji organizmu, na którym znajduje się osoba badana. W przypadku stwierdzenia zaburzenia adaptacji będzie można podjšć odpowiednie działania, by nie dopuœcić do rozwoju choroby. Metoda ta pozwoli na znacznie wczeœniejsze wykrywanie zaburzeń pracy organizmu, poszerzy możliwoœci diagnostyki czynnoœciowej oraz ułatwi leczenie chorych. Niewštpliwie metoda ta ułatwi również pracę lekarzom sportowym, dla których znajomoœć poziomu adaptacji sportowców do obcišżeń psycho-fizycznych jest bardzo ważna. (*) mgr Olga Stuglik Fizjolog wyższych czynnoœci nerwowych, Centrum Badawczo-Rozwojowe „Dynamika”

Olga Stuglik